ظرفیت نیروگاههای خورشیدی ایران از مرز ۳۷۰۰ مگاوات عبور کرد
تقویت توان تجدیدپذیرها
گروه اقتصادی
براساس آخرین گزارش وزارت نیرو، ظرفیت نیروگاههای خورشیدی ایران با بهرهبرداری از ۲۲ مگاوات نیروگاه جدید در شش استان کشور، بار دیگر افزایش یافت. ظرفیت کل نیروگاههای تجدیدپذیر کشور بهتازگی از مرز ۳۷۰۰ مگاوات عبور کرده و روند اتصال واحدهای جدید به شبکه همچنان ادامه دارد. نیروگاه خورشیدی تیران و کرون در منطقه رضوانشهر استان اصفهان، با ظرفیت منصوبه ۱.۳۸ مگاوات، پس از پلمب کنتور، وارد شبکه سراسری شد. این نیروگاه تحت قرارداد خرید تضمینی برق از منابع تجدیدپذیر و پاک راهاندازی شده است. همچنین، واحد یک مگاواتی نیروگاه خورشیدی شرکت فرا تحقیق سپاهان در خمینیشهر اصفهان، با حضور نمایندگان ساتبا و شرکتهای برق منطقهای و توزیع، به شبکه سراسری متصل شد. نیروگاه دو مگاواتی شرکت انرژی توان همدان در ملایر، که طبق ماده ۱۲ قانون رفع موانع تولید رقابتپذیر احداث شده، با ظرفیت منصوبه ۲/۰۳ مگاوات به بهرهبرداری رسید و پلمب کنتور یک نیروگاه دو مگاواتی دیگر از همین شرکت نیز انجام شد. در استان اصفهان، نیروگاه ۱/۲ مگاواتی نطنز و در استان مرکزی، نیروگاه ۲۴۴/۸ کیلوواتی شرکت صنعتی گام اراک، پس از پلمب کنتور، به شبکه سراسری پیوستند. نیروگاه ۲۰۰ کیلوواتی شهرک صنعتی خوسف در خراسان جنوبی و نیروگاه ۱۰۰ کیلوواتی جاجرم ۲ نیز تحت قرارداد احداث تجدیدپذیر، وارد مدار شدند. در فارس، فاز نخست نیروگاه ۱۰ مگاواتی کانی گداخت تهمین با ظرفیت منصوبه ۵/۱۱۶۸ مگاوات به شبکه متصل شد و در زنجان، نیروگاه سه مگاواتی ترانسفورماتورسازی کوشکن با ظرفیت منصوبه ۳/۰۴۵ مگاوات به بهرهبرداری رسید. در تشریح بیشتر این موضوع ضرورت دارد تا عنوان بداریم در شرایطی که مسئله تأمین پایدار انرژی به یکی از مهمترین چالشهای راهبردی کشورها تبدیل شده، توسعه نیروگاههای تجدیدپذیر در کشورمان نهتنها یک انتخاب فنی، بلکه تصمیمی هوشمندانه در راستای منافع ملی، استقلال اقتصادی و حفظ سرمایههای بیننسلی به شمار میرود. گزارشهای رسمی وزارت نیرو نشان میدهد که مسیر حرکت کشور در حوزه انرژیهای پاک، با وجود فشارهای خارجی و محدودیتهای ناشی از تحریم، با شتابی قابل قبول در حال طی شدن است. همانطور که پیشتر نیز اشاره شد براساس آخرین گزارش وزارت نیرو، ظرفیت نیروگاههای خورشیدی ایران با بهرهبرداری از ۲۲ مگاوات نیروگاه جدید در شش استان کشور، بار دیگر افزایش یافت. ظرفیت کل نیروگاههای تجدیدپذیر کشور اکنون از مرز ۳۷۰۰ مگاوات عبور کرده و روند اتصال واحدهای جدید به شبکه همچنان ادامه دارد. این آمار، اگرچه در مقایسه با ظرفیت بالقوه کشور هنوز فاصله قابل توجهی دارد، اما نشانهای روشن از عزم حاکمیت برای اصلاح الگوی تولید انرژی و کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی است.
انرژیهای تجدیدپذیر؛ ضرورت امروز برای تضمین انرژی فردا
ایران با برخورداری از اقلیم متنوع، تابش مناسب خورشید در بخش وسیعی از کشور و همچنین ظرفیتهای قابل توجه بادی، یکی از مستعدترین کشورهای منطقه برای توسعه انرژیهای تجدیدپذیر محسوب میشود. با این حال، دههها اتکا به منابع نفت و گاز، سبب شده سهم انرژیهای پاک در سبد تولید برق کشور، کمتر از ظرفیت واقعی آن باشد. اکنون و در شرایطی که مصرف برق بهویژه در فصلهای گرم سال رشد فزایندهای دارد، توسعه نیروگاههای خورشیدی و بادی به یک ضرورت غیرقابل انکار تبدیل شده است. نیروگاه خورشیدی تیران و کرون در منطقه رضوانشهر استان اصفهان، با ظرفیت منصوبه ۱/۳۸ مگاوات، پس از پلمب کنتور وارد شبکه سراسری شد. این نیروگاه که در قالب قرارداد خرید تضمینی برق از منابع تجدیدپذیر و پاک راهاندازی شده، نمونهای موفق از مشارکت بخش خصوصی در مسیر تحقق سیاستهای کلان انرژی کشور است. چنین پروژههایی نشان میدهد که با سیاستگذاری صحیح و حمایت هدفمند، میتوان سرمایههای مردمی و توان فنی داخلی را به خدمت توسعه ملی درآورد.
توزیع متوازن پروژهها و تقویت عدالت منطقهای
یکی از نکات قابل توجه در پروژههای اخیر، توزیع جغرافیایی مناسب نیروگاههای تجدیدپذیر است. اتصال واحد یک مگاواتی نیروگاه خورشیدی شرکت فرا تحقیق سپاهان در خمینیشهر، بهرهبرداری از نیروگاه دو مگاواتی شرکت انرژی توان همدان در ملایر، و همچنین پروژههای اجراشده در نطنز، اراک، خوسف، جاجرم، فارس و زنجان، همگی بیانگر توجه سیاستگذاران به توسعه متوازن و جلوگیری از تمرکزگرایی در زیرساختهای انرژی است. نیروگاه دو مگاواتی شرکت انرژی توان همدان که طبق ماده ۱۲ قانون رفع موانع تولید رقابتپذیر احداث شده، نمونهای روشن از پیوند قانونگذاری هوشمندانه با عمل میدانی است. اجرای این قانون، علاوه بر کمک به رونق تولید، زمینهساز کاهش فشار بر شبکه برق و صرفهجویی در مصرف سوختهای فسیلی شده است. چنین قوانینی، در صورت اجرای کامل و نظارت دقیق، میتوانند موتور محرک اقتصاد انرژی کشور باشند.
کاهش ناترازی برق و افزایش تابآوری شبکه
یکی از مهمترین آثار مثبت توسعه نیروگاههای تجدیدپذیر، کمک به کاهش ناترازی تولید و مصرف برق است؛ مسئلهای که در سالهای اخیر به یکی از دغدغههای اصلی مردم و مسئولان تبدیل شده است. نیروگاههای خورشیدی، بهویژه در ساعات اوج مصرف تابستان، میتوانند نقش مؤثری در تأمین برق پایدار ایفا کنند و از بروز خاموشیهای ناخواسته جلوگیری نمایند. اتصال نیروگاههایی با ظرفیتهای کوچک و متوسط، مانند نیروگاه ۲۴۴/۸ کیلوواتی شرکت صنعتی گام اراک یا نیروگاههای ۱۰۰ و ۲۰۰ کیلوواتی جاجرم و خوسف، اگرچه در نگاه اول تأثیر محدودی دارند، اما در مجموع و بهصورت شبکهای، نقش قابل توجهی در افزایش تابآوری شبکه برق کشور ایفا میکنند. این رویکرد، بهویژه در مناطق صنعتی و شهرکهای تولیدی، میتواند از اختلال در چرخه تولید جلوگیری کرده و امنیت اقتصادی را به صورت هرچه تمامتر تقویت کند.
اشتغالزایی، رونق تولید و تقویت اقتصاد مقاومتی
توسعه نیروگاههای تجدیدپذیر، تنها یک پروژه زیستمحیطی نیست، بلکه ابزاری مؤثر برای تحقق سیاستهای اقتصاد مقاومتی به شمار میرود. از طراحی و ساخت تجهیزات گرفته تا نصب، بهرهبرداری و نگهداری، این صنعت میتواند زنجیرهای گسترده از فرصتهای شغلی مستقیم و غیرمستقیم ایجاد کند. همچنین باید بگوییم که نیروگاههای خورشیدی و بادی، به دلیل اتکای کمتر به فناوریهای پیچیده وارداتی، ظرفیت بالایی برای بومیسازی دارند و میتوانند به سکویی برای رشد شرکتهای دانشبنیان داخلی تبدیل شوند.
کاهش مصرف سوختهای فسیلی و صیانت از سرمایه داخلی
هر مگاوات برق تولیدشده از منابع تجدیدپذیر به معنای صرفهجویی در مصرف گاز طبیعی و فرآوردههای نفتی است؛ منابعی که یا باید صادر شوند و ارزآوری داشته باشند، یا برای نسلهای آینده حفظ گردند. توسعه نیروگاههای پاک، از این منظر اقدامی در راستای صیانت از سرمایههای داخلی و جلوگیری از خامفروشی به شمار میرود. افزون بر این کاهش مصرف سوختهای فسیلی در نیروگاههای حرارتی، آثار مستقیمی بر کاهش آلودگی هوا، بهویژه در کلانشهرها دارد. این مسئله، علاوه بر پیامدهای مثبت زیستمحیطی، هزینههای سنگین درمانی و اجتماعی ناشی از آلودگی هوا را نیز کاهش میدهد؛ موضوعی که به صورت مستقیم با سلامت عمومی جامعه گره خورده است.
نقش دولت و نهادهای دولتی در تداوم مسیر چیست؟
نقش وزارت نیرو، سازمان انرژیهای تجدیدپذیر و بهرهوری انرژی برق (ساتبا) و شرکتهای برق منطقهای در تسهیل فرآیند احداث و اتصال نیروگاهها، نقشی کلیدی و غیرقابل انکار است. حضور مسئولان این نهادها در پروژههای اخیر و تسریع در پلمب کنتورها و اتصال به شبکه، نشاندهنده درک صحیح از اهمیت زمان و اعتمادسازی برای سرمایهگذاران است. با این حال، برای شتاببخشی به روند توسعه، لازم است موانع اداری، مشکلات مربوط به تأمین مالی و نوسانات مقرراتی با جدیت بیشتری برطرف شود. ثبات در سیاستهای خرید تضمینی برق و حمایت عملی از سرمایهگذاران داخلی، میتواند انگیزه ورود سرمایههای جدید به این حوزه را افزایش دهد.
افق پیشرو؛ از رشد تدریجی تا جهش هدفمند
عبور ظرفیت نیروگاههای تجدیدپذیر کشور از مرز ۳۷۰۰ مگاوات، نقطهای امیدوارکننده اما نه پایان راه است. کارشناسان معتقدند ایران با توجه به ظرفیتهای طبیعی خود، میتواند در افقی میانمدت، چندین برابر این رقم برق پاک تولید کند. تحقق این هدف، نیازمند عزم ملی، هماهنگی نهادی و نگاه بلندمدت به مقوله انرژی است. تجربه پروژههایی مانند فاز نخست نیروگاه ۱۰ مگاواتی کانی گداخت تهمین در فارس یا نیروگاه سه مگاواتی ترانسفورماتورسازی کوشکن در زنجان، نشان میدهد که کشور توان اجرای پروژههای بزرگتر را نیز دارد. با اتکا به توان داخلی و مشارکت هدفمند بخش خصوصی، میتوان از توسعه تدریجی عبور کرده و به سمت جهشی حسابشده در تولید انرژیهای پاک حرکت کرد.
سخن پایانی
تقویت ظرفیت نیروگاههای تجدیدپذیر، مسیری است که منافع آن در حوزههای مختلف اقتصادی، زیستمحیطی و اجتماعی نمایان میشود. این مسیر در عین حال که پاسخگوی نیاز امروز است، تضمینکننده انرژی پایدار برای نسلهای بعدی نیز خواهد بود. درحقیقت میتوان گفت آنچه که امروز در قالب بهرهبرداری از چند ده مگاوات نیروگاه جدید رقم میخورد اگر با برنامهریزی دقیق و حمایت مستمر ادامه یابد، میتواند به یکی از ستونهای اصلی پایداری انرژی تبدیل شود و تقویت ظرفیت نیروگاههای تجدیدپذیر را به صورت هرچهتمامتر عملی سازد.