«جانفدا»، جان تازه به سرمایه ملی
آیتالله سیدمجتبی خامنهای، رهبر معظم انقلاب: «مسلّماً فریادهای شما در میادین، در نتیجه مذاکرات مؤثر است؛ همچنانکه عدد شگفتآور و روبهافزایش میلیونیِ پویش جانفدا برای ایران، هم از عناصر تأثیرگذار در این عرصه است.» ۱۴۰۵/۰۱/۲۰
در روزگاری که بسیاری تلاش میکنند جامعه ایران را خسته، منفعل و گسسته تصویر کنند، ناگهان عددی روی صفحهها ظاهر شد؛ میلیونها ثبتنام در پویشی با نام «جانفدا». پویشی که از همان ساعات نخست، فقط یک کمپین اینترنتی به نظر نمیرسید؛ چیزی شبیه یک اعلامحضور جمعی بود.
اما معنی این اعلامحضور میلیونی مردم ایران چه بود؟ آیا «جانفدا» صرفاً یک حرکت نمادین و احساسی است یا نشانهای از یک ظرفیت اجتماعی عمیقتر در ایران امروز؟ طراحان این پویش میگویند ماجرا فراتر از ثبت چند میلیون نام در یک سامانه است؛ سخن از شبکهای اجتماعی، هویتی و حتی راهبردی است که در بزنگاههای حساس خود را آشکار کرده است. از ادعای شکلگیری یک «سرمایه ملی» تا بحث درباره نقش این پویش در معادلات کلان کشور، «جانفدا» حالا به یکی از بحثبرانگیزترین پدیدههای اجتماعی ماههای اخیر تبدیل شده است. «خط رهبری» پس از اشاره رهبر انقلاب به این پویش، در گفتوگویی با دبیرخانه «جانفدا» برای نخستینبار به سراغ جزئیات شکلگیری این حرکت، ابعاد واقعی مشارکت مردمی، سازوکارهای احراز هویت و معنای اجتماعی و سیاسی این موج رفته است.
1. هدف اصلی شما از طراحی پویش «جانفدا» چه بود و این ایده در چه بستر و ضرورتی شکل گرفت؟ آیا از ابتدا پیشبینی چنین سطحی از استقبال مردمی را داشتید؟
پویش «جانفدا» از دل یک ضرورت تاریخی و اجتماعی شکل گرفت؛ ضرورتِ تبدیل احساس تعلق ملی و غیرت اجتماعی به یک کنش علنی، جمعی و قابلمشاهده. در مقاطعی از تاریخ، جامعه نیاز دارد نشان دهد که هنوز ظرفیت ایستادن پای آرمانها، امنیت ملی و هویت تمدنی خود را دارد. «جانفدا» دقیقاً برای همین طراحی شد؛ اینکه مردم صرفاً تماشاگر تحولات نباشند بلکه حضور و آمادگی خود را اعلام کنند.
ما میدانستیم سرمایه اجتماعی عظیمی در کشور وجود دارد، اما حجم و سرعت استقبال فراتر از برآوردهای اولیه بود. این میزان مشارکت نشان داد که برخلاف برخی روایتهای رسانهای، پیوند مردم با مفهوم ایران، عزت ملی و مقاومت، همچنان عمیق و زنده است.
۲. باتوجهبه ثبت میلیونها نفر در این پویش، آیا در سطح بینالمللی نمونهای قابلمقایسه با چنین بسیج داوطلبانهای وجود دارد یا میتوان آن را پدیدهای کمسابقه دانست؟
در جهان نمونههایی از بسیجهای اجتماعی یا کمپینهای ملی وجود داشته اما ویژگی متمایز «جانفدا»، داوطلبانه، مردمی و هویتی بودن آن است. این پویش نه مبتنی بر اجبار اداری بود، نه وابسته به مشوقهای اقتصادی و نه محصول یک عملیات تبلیغاتی کوتاهمدت.
وقتی میلیونها نفر صرفاً بر پایه احساس مسئولیت، تعلق ملی و باور اعتقادی وارد میدان میشوند، با یک پدیده اجتماعی کمسابقه مواجه هستیم. «جانفدا» بیشتر از آنکه یک کمپین باشد، یک آشکارسازی بزرگ از ظرفیت پنهان جامعه ایرانی است.
۳. برخی این پویش را یک اقدام نمادین تلقی میکنند؛ از نگاه شما «جانفدا» فراتر از نماد، حامل چه پیام و معنایی است؟ این استقبال گسترده را چگونه باید تفسیر کرد؟
هر حرکت اجتماعی بزرگ، یک وجه نمادین دارد، اما «جانفدا» در نماد متوقف نمیشود. این پویش یک پیام روشن دارد: جامعه ایرانی در بزنگاههای تاریخی، همچنان قدرت همبستگی، ایثار و حضور دارد.
ثبتنام میلیونی مردم فقط یک عدد نیست؛ این یعنی بخش قابلتوجهی از جامعه میخواهد اعلام کند که نسبت به آینده کشور بیتفاوت نیست. این استقبال را باید بهعنوان بازگشت پرقدرت حس مسئولیت اجتماعی و هویت جمعی تفسیر کرد؛ نوعی اعلام حضور ملی در برابر پروژههای ناامیدسازی و فروپاشی اجتماعی.
۴. بازتاب و توجه رهبر انقلاب به این پویش چه اهمیتی دارد و این حمایت را چگونه ارزیابی میکنید؟
اشاره رهبر انقلاب به پویش «جانفدا» اهمیت بسیار راهبردی دارد، چون این حرکت را از سطح یک کمپین اجتماعی به سطح یک سرمایه ملی ارتقا داد. وقتی ایشان از این پویش بهعنوان یکی از عناصر اثرگذار در عرصه مذاکرات و میدان یاد میکنند، در واقع بر نقش قدرت مردمی در معادلات کلان تأکید میشود.
این نگاه نشان میدهد که سرمایه اجتماعی، صرفاً یک مفهوم فرهنگی نیست؛ بلکه بخشی از قدرت ملی کشور است. برای مجموعه ما نیز این حمایت، هم مسئولیت را سنگینتر کرد و هم نشان داد مسیر طراحیشده، مسیر درستی بوده است.