آرشیو
انتخاب نشریه


مصباح و بهشتی اختلاف در نگرش یا واکنش؟

مواجهه با مباحث دکتر علی شریعتی در حوزه متفاوت بود. دکتر شریعتی که نقطه‌نظراتی نو و صریح داشت، واکنش‌های متفاوتی را هم ایجاد می‌کرد. این واکنش‌ها گاهی تند بود و خود این واکنش‌ها گاهی محل اختلاف می‌شد. یکی از افرادی که به نظرات شریعتی واکنش بسیار تندی نشان می‌داد، مرحوم آیت‌الله مصباح بود. ایشان قائل به شکل‌ گرفتن یک واکنش دسته‌جمعی به شریعتی در حوزه بود و افکار دکتر شریعتی را از اساس منحرف، عملا ضد اسلام و ضد روحانیت می‌دانست. به نقل از فرهیختگان «علامه مصباح در پایان بحث خود از طلاب حاضر در جلسه و دیگر چهره‌های برجسته حوزوی درخواست می‌کند در این زمینه مطالعه و تحقیق و بررسی کنند و ببینند آیا آن‌ها هم از این عبارت‌ها و نوشته‌های شریعتی، این تحریف‌هایی که او یافته را می‌یابند یا نه. اگر آن‌ها هم به همین یافته‌های او رسیدند، در روشن‌کردن افکار عمومی درباره افکار باطل شریعتی با وی همراه شوند و وظیفه‌ای را که ازنظر دینی و الهی برعهده دارند، انجام دهند و اگر علامه را در نقد افکار شریعتی در خطا و اشتباه دیدند، وی را نسبت به‌منظور شریعتی از آن نوشته‌ها آشنا کنند تا او از دنبال‌کردن مباحث انتقادی نسبت به شریعتی خودداری کند. پس‌ازاین جلسه و این درخواست علامه مصباح، تعدادی از طلاب مدرسه حقانی از دیگر استاد این مدرسه یعنی آیت‌الله شهیدبهشتی خواستند نظر خود را پیرامون انتقادات علامه‌مصباح به شریعتی و در چارچوبی کلان‌تر نگاه خود را درباره شریعتی و افکار و آثار او بیان کند.» بر این مبنا اختلاف شهید بهشتی با مرحوم مصباح، اولا بیشتر ناظر به واکنش بوده است و ثانیا، شهید بهشتی به دعوت خود آقای مصباح به این بحث ورود پیدا می‌کنند. ازآن‌جهت می‌گوییم تفاوت بهشتی و مصباح بیشتر در واکنش بود و نه نگرش، که شهید بهشتی خود نگرشش به شریعتی را این‌گونه صورت‌بندی می‌کند: «به دکتر شریعتی به سه دید ممکن است نگاه شود: 1. محقق جامع‌الشرایط و واجد حدنصاب همه شرایط لازم برای یک اسلام‌شناس محقق و صاحب‌نظر مجتهد که صلاحیت‌های علمی مؤثر را چنان‌که در حوزه‌ها معمول است، به‌دست آورده و علاوه‌بر آن صلاحیت‌ها، صلاحیت‌های لازم دیگر را نیز که محققان حوزه‌های [علمیه] فعلی معمولا در حدنصاب از آن برخوردار نیستند، کسب کرده و بر آن‌ها افزوده و درنتیجه به نوآوری‌های محققانه‌ای توفیق یافته که از اسلام، شناختی نو و زنده و پاسخ‌گو به نیازهای عصر درعین‌حال تحقیقی و مستند به ‌دست آورد. این‌یک نوع دیدن دکتر شریعتی است. بنده چنین دیدی را نسبت به ایشان ندارم و نه‌تنها ندارم، بلکه با آشنایی قابل‌ملاحظه‌ای که با خودش و کارهایش دارم این دید را بسیار مبالغه‌آمیز و نابجا می‌دانم و رد می‌کنم. 2. نویسنده‌ای است مغرض و فاسد (فاسدالعقیده و فاسدالعمل) و مفسد، که می‌خواسته اسلام و تشیع را لجن‌مال کند. من چنین دیدی را نسبت به مرحوم شریعتی ندارم. با آشنایی‌هایی که از احوال او دارم، چه در معاشرت‌ها و چه دیدارها و چه ازنظر بررسی آن مقدار از کتاب‌ها و نوشته‌هایش که خوانده‌ام و آن مقدار گفت‌وگوهای حضوری که با او داشتم، او را چنین نیافتم و نمی‌یابم. ٣. الف) کاوشگر و جست‌وجوگری بی‌آرام که اسلام را در حد کتاب‌هایی که در دهه‌های اخیر درباره زمینه‌های گوناگون اسلامی و شیعی نوشته و سخنرانی‌هایی که در این زمینه ایرادشده، می‌شناخته. ب) با سؤالات و نیازهای نسل جوان، به‌خصوص جوان تحصیل‌کرده زمان خود، آشنایی فراوان داشته. ج) پاسخ بسیاری از این سؤال‌ها و نیازها را در آنچه در کتاب‌ها و سخنرانی‌ها خوانده و شنیده، نیافته. د) به علوم اجتماعی معاصر برای یافتن پاسخ به این سؤال‌ها و نیازها رو آورده. ه) پاسخ این سؤال‌ها و نیازها را در آن‌ها هم نیافته. و) با پیوند ریشه‌داری که در دل و احساسش با اسلام و چهره‌های برجسته اسلامی، به‌خصوص پیامبران و ائمه و قهرمانانی که شیعه نخستین را تشکیل می‌دادند، داشته، بار دیگر به بازشناسی اسلام پرداخته. ز) آنچه یافته، نوشته، گفته و عرضه کرده تا با خود به گور نبرد، بی‌آنکه راه نقد، حتى نقد اساسی به آن‌ها را بسته و کار بازشناسی اسلام را تمام‌شده بداند.» نگرش بهشتی به شریعتی اساسا نگرش به یک اسلام‌شناس نبود. بلکه او شریعتی را فردی صاحب‌ذوق می‌دانست که دغدغه‌های خود را با اندوخته معرفتی نه‌چندان انبوه، پاسخ داده بود و البته راه نقد آن‌ها را باز گذاشته بود. از حیث همین باز بودن راه نقد است که بهشتی شریعتی را «جستجوگری در مسیر شدن» می‌خواند.

آدرس مطلب http://paper.resalat-news.com/newspaper/page/10187/8/120925/0
ارسال دیدگاه
  • ضمن تشکر از بیان دیدگاه خود به اطلاع شما رسانده می شود که دیدگاه شما پس از تایید نویسنده این مطلب منتشر خواهد شد.
  • دیدگاه ها ویرایش نمی شوند.
  • از ایمیل شما فقط جهت تشخیص هویت استفاده خواهد شد.
  • دیدگاه های تبلیغاتی ، اسپم و مغایر عرف تایید نمی شوند.
captcha