جدال لفظی واتیکان با کاخ سفید
پاپ لئون چهاردهم یکی از قدرتمندترین منتقدان جنگ ایالات متحده با ایران در جهان است. او در روزهای اخیر، پرستش انسانها و پول، دامهای غرور، و «خشونت پوچ و غیرانسانی» ناشی از درگیریهایی را که به بیثباتی بیشتر خاورمیانه انجامیده، محکوم کرده است.
به نظر میرسد هشدارها و تذکرات متعدد او در طول هفته گذشته به گوش رئیسجمهور ترامپ رسیده است؛ ترامپ در واکنش به این دعوتها برای صلح، ابتدا در شبکههای اجتماعی بهشدت به نخستین پاپ زادهٔ آمریکا تاخت و سپس بهطور شخصی صعود او به مقام پاپی را به خود نسبت داد.
ترامپ شامگاه یکشنبه در پستی طولانی در شبکههای اجتماعی نوشت: «لئون باید قدردان باشد، چون همانطور که همه میدانند، او یک غافلگیری شوکهکننده بود. نامش در هیچ فهرستی برای پاپ شدن نبود و فقط به این دلیل توسط کلیسا انتخاب شد که آمریکایی بود و آنها فکر میکردند این بهترین راه برای مواجهه با رئیسجمهور دونالد جی. ترامپ است. اگر من در کاخ سفید نبودم، لئون هم در واتیکان نبود.»
ترامپ این پست را در حالی منتشر کرد که تازه آخر هفتهای را پشت سر گذاشته بود که در آن در یک مسابقه هنرهای رزمی ترکیبی در میامی شرکت کرده و پس از شکست مذاکرات با ایران، زمانی را با حامیانش در باشگاه گلف خود گذرانده بود. او لئون را «سست در برابر جرم» — عبارتی که معمولاً برای شهرداران دموکرات به کار میبرد — و «فاجعه برای سیاست خارجی» خواند. ترامپ گفت که برادر پاپ، لوئیس، را به دلیل حمایت از جنبش «ماگا» بیشتر میپسندد — «او قضیه را میفهمد!» همچنین پاپ را به «همسویی با چپ رادیکال» متهم کرد و توصیه کرد که «روی یک پاپ بزرگ بودن تمرکز کند، نه یک سیاستمدار بودن.»
این پست خصمانه نشان داد که در هدفگیریهای ترامپ عملاً مرزی وجود ندارد — حتی رهبر ۱.۴ میلیارد کاتولیک جهان نیز از تیررس او در امان نیست. اندکی پس از انتشار این پست در عصر یکشنبه، ترامپ از هواپیمای «ایر فورس وان» پیاده شد و به پرسشهای خبرنگاران پاسخ داد. وقتی از او پرسیدند چرا چنین پستی منتشر کرده، گفت که فکر نمیکند پاپ کارش را خوب انجام میدهد و حتی تلویحاً ادعا کرد که لئون «احتمالاً از جرم خوشش میآید». او همچنین پاپ را به حمایت از سلاحهای هستهای متهم کرد و او را «فردی بسیار لیبرال» خواند.
واکنش خشمگینانه ترامپ به لئونِ آرام و کمحرف — که با نام رابرت فرانسیس پرووست در شیکاگو به دنیا آمده — نشان داد که این دو آمریکاییِ قدرتمند جهان چگونه بهگونهای کاملاً متفاوت با تعارضها مواجه میشوند: یکی خواستار حلوفصل است و دیگری بهطور غریزی تنش را تشدید میکند.
لئون در نخستین سال پاپی خود از انتقاد آشکار از رئیسجمهوری غیرقابل پیشبینی پرهیز کرده و حتی بهطور بیسروصدا دعوت اولیه ترامپ برای سفر به واشنگتن را رد کرده است. با این حال، در ماه ژانویه، او در سخنرانیای نسبت به بازداشت نیکولاس مادورو، رئیسجمهور ونزوئلا، توسط دولت ترامپ ابراز نگرانی کرد.
با ادامه جنگ در ایران، تذکرات او صریحتر شده است؛ بهویژه زمانی که مقامهای دولت ترامپ برای توجیه جنگی که بدون مجوز کنگره، حمایت افکار عمومی آمریکا و همراهی بسیاری از متحدان این کشور آغاز شده، به مفاهیم الهیاتی متوسل شدند.
در ماه مارس، وزیر دفاع، پیت هگست، از آمریکاییها خواست «به نام عیسی مسیح» برای پیروزی در جنگ و امنیت نیروهایشان دعا کنند. پاپ اندکی بعد هشدار داد که نباید نام عیسی را برای جنگ به کار برد و گفت: «عیسی به دعاهای کسانی که جنگ به راه میاندازند گوش نمیدهد، بلکه آنها را رد میکند.»
لئون در خطبهای در مراسم عشای ربانی پیش از عید پاک در هفته گذشته گفت که مأموریت مسیحی «بهواسطه میل به سلطه تحریف شده است؛ میلی که کاملاً بیگانه با راه عیسی مسیح است.»
او سپس در روز عید پاک بار دیگر خواستار صلح شد و به دهها هزار مؤمن حاضر در میدان سنپیتر گفت: «در این روز جشن، بیایید هرگونه میل به درگیری، سلطه و قدرت را کنار بگذاریم و از خداوند بخواهیم صلح خود را به جهانی که از جنگها ویران شده عطا کند.»
هفته گذشته همچنین گزارشهایی منتشر شد مبنی بر اینکه یکی از مقامهای دولت ترامپ با کاردینال کریستف پیر، سفیر پیشین واتیکان در ایالات متحده، دیدار کرده تا از انتقادات پاپ نسبت به سیاستهای دولت شکایت کند؛ هرچند هم دولت و هم واتیکان این گزارشها را تکذیب کردند. جیدی ونس، معاون رئیسجمهور که خود کاتولیک است و در حال انتشار خاطراتی درباره ایمانش است، درباره این دیدار مورد سؤال قرار گرفت، اما در ابتدا به نظر میرسید اصلاً نمیداند کاردینال پیر کیست.
روز سهشنبه، تهدید ترامپ مبنی بر نابودی تمدن ایران در صورت عدم موافقت تهران با بازگشایی تنگه هرمز — یکی از مسیرهای کلیدی نفت جهان — واکنش مستقیم و کمسابقهای از سوی لئون برانگیخت. پاپ این تهدید را «کاملاً غیرقابل قبول» خواند و افزود که تهدید به تخریب پلها و نیروگاهها «مغایر با حقوق بینالملل» است.
او این تهدیدها را «نشانهای از نفرت، شکاف و ویرانگریای که انسانها قادر به آن هستند» دانست و تأکید کرد: «همه ما میخواهیم برای صلح تلاش کنیم.» (ترامپ در مصاحبهای با یک مجری فاکسنیوز در صبح یکشنبه از این تهدید دفاع کرد و گفت «با آن مشکلی ندارد.»)
شامگاه یکشنبه، ترامپ پس از آن به لئون حمله کرد که چند کاردینال برجسته آمریکایی در برنامه «۶۰ دقیقه» حضور یافته و توضیح داده بودند چرا در مخالفت با بحرانهای داخلی و جهانی ناشی از سیاستهای دولت ترامپ، از مواضع پاپ حمایت کردهاند.
کاردینال رابرت مکالروی در این برنامه با اشاره به حاکمیت ایران گفت: «این یک رژیم نفرتانگیز است و باید کنار گذاشته شود. اما این جنگ، جنگی انتخابی است که ما وارد آن شدیم، و به نظر من این بخشی از یک لحظه نگرانکننده در ایالات متحده است: ما با احتمال جنگی پس از جنگی دیگر روبهرو هستیم.»
پس از حمله ترامپ، چندین چهره برجسته کاتولیک از پاپ دفاع کردند. اسقف اعظم پل اس. کوکلی، رئیس کنفرانس اسقفان کاتولیک آمریکا، در بیانیهای گفت: «مایه تأسف است که رئیسجمهور چنین سخنان تحقیرآمیزی درباره پدر مقدس نوشت. پاپ لئون رقیب او نیست و سیاستمدار هم نیست؛ او جانشین مسیح است که از حقیقت انجیل و برای هدایت روح انسانها سخن میگوید.»
کشیش جیمز مارتین، کشیش یسوعی و نویسنده آمریکایی، در شبکههای اجتماعی نوشت: «بعید میدانم پاپ لئون چهاردهم پیش از آغاز سفر فردایش به آفریقا، حتی ذرهای از این موضوع ناراحت شود. اما ما بقیه باید نگران باشیم؛ زیرا این رفتار از کنترل خارج، بیرحمانه و غیرمسیحی است. آیا این سقوط اخلاقی هیچ حد و مرزی ندارد؟»
در ماه مه گذشته، اندکی پس از انتخاب لئون، برادر دیگر او، جان پرووست، در مصاحبهای با نیویورک تایمز گفته بود که بعید میداند برادرش در صورت مخالفت با سیاستهای ترامپ سکوت کند.
او گفته بود: «میدانم که از وضعیت مهاجرت راضی نیست؛ این را با قطعیت میدانم. اینکه تا کجا پیش خواهد رفت، قابل حدس نیست، اما قطعاً دست روی دست نمیگذارد. فکر نمیکنم او از آنهایی باشد که سکوت کنند.»