ابعاد و پیامدهای سفر وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران به عراق در دوران پساجنگ بررسی شد
دیپلماسی در بغداد
در یکی از خطیرترین و سرنوشتسازترین مقاطع تاریخی غرب آسیا، سفر سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران به بغداد، حامل پیامهای راهبردی عمیقی برای دوست و دشمن بود. این سفر که نخستین سفر خارجی رئیس دستگاه دیپلماسی کشورمان پس از تجاوز ناکام و مذبوحانه محور آمریکایی-صهیونیستی به خاک ایران و پایان جنگ اخیر به شمار میرود، صرفاً یک دیدار دیپلماتیک دوجانبه نبود، بلکه مانور اقتدار جمهوری اسلامی ایران در پهنه ژئوپلیتیک منطقه محسوب میشد. عراقچی در این سفر، علاوه بر دیدار با همتای عراقی خود، فؤاد حسین، و دیگر مقامات ارشد بغداد، پروندههای کلانی نظیر امنیت منطقه، مدیریت بومی تنگه هرمز، اجرای تفاهمنامه اخیر با آمریکا، پایان جنگ در لبنان و همچنین برنامهریزی برای رویدادی بینظیر و تاریخی یعنی تشییع رهبر شهید انقلاب اسلامی در عتبات عالیات را روی میز مذاکره قرار داد. قدردانی از برادران عراقی و تجلی پیوندهای ناگسستنی دیپلماسی ایرانی همواره بر اصول قدرشناسی، همسایگی و اخوت اسلامی استوار بوده است. عراقچی در نخستین گام از مأموریت خود در بغداد، مراتب سپاس و قدردانی عمیق دولت و ملت ایران را به مقامات عراقی ابراز داشت. در جریان جنگ اخیر و در برابر هجمههای وحشیانه جبهه استکبار، دولت و مردم عراق با اتخاذ مواضعی صریح، شجاعانه و مسئولانه، تجاوز به خاک ایران را محکوم کرده و همبستگی بینظیری از خود نشان دادند. این همراهی، اثبات کرد که خون، تاریخ، فرهنگ و مذهب مشترک میان دو ملت، سدی نفوذناپذیر در برابر توطئههای تفرقهافکنانه غرب ایجاد کرده است.
عراقچی ضمن تبریک تشکیل دولت جدید عراق، بر این نکته کلیدی تأکید ورزید که تهران، بغداد را نه تنها یک همسایه، بلکه عمق استراتژیک و شریک راهبردی خود میداند. در شرایطی که آمریکا و رژیم صهیونیستی در تلاش بودند با آتشافروزی، جغرافیای سیاسی منطقه را به نفع خود تغییر دهند، اتحاد تهران-بغداد نشان داد که هیچ قدرتی یارای گسستن این پیوند ابدی را ندارد.
«تنگه هرمز شاهرگ حیاتی انرژی جهان است و بر اساس تفاهمنامه جدید، مسئولیت انحصاری مدیریت و بازگشایی آن تنها بر عهده جمهوری اسلامی ایران خواهد بود. دوران دخالت بیگانگان به سر آمده است.»
تشییع تاریخی؛ حماسه حضور در عتبات عالیات یکی از مهمترین و احساسبرانگیزترین بخشهای سفر وزیر امور خارجه به بغداد، هماهنگیهای فشرده برای برگزاری مراسم تشییع پیکر مطهر رهبر شهید انقلاب اسلامی در شهرهای مقدس عراق بود. این رویداد عظیم که با پیشبینی حضور میلیونها دلداده و عاشق جبهه مقاومت همراه است، قرار است در بغداد، کاظمین، کربلا و نجف اشرف برگزار شود. تشکیل ستاد ویژه از سوی دولت عراق برای تسهیل این مراسم، نشان از ارادت قلبی مردم و مسئولان عراقی به آرمانهای انقلاب اسلامی و رهبران آن دارد.
این تشییع میلیونی، صرفاً یک مراسم سوگواری نیست، بلکه رفراندومی بزرگ در تأیید مسیر مقاومت و تجدید بیعت با آرمانهای ضد استکباری است. حضور یکپارچه ملت عراق در این مراسم، پاسخی دندانشکن به ماشین جنگروانی دشمنانی خواهد بود که سالها کوشیدند تا با پروژه ایرانهراسی، بین دو ملت فاصله بیندازند. عراقچی با قدردانی از دولت عراق برای فراهم کردن مقدمات این حماسه، آن را نماد روشنی از امت واحده اسلامی قلمداد کرد.
پرونده تنگه هرمز: پایان هژمونی آمریکا در خلیج فارس بدون شک کانون ثقل مذاکرات و اظهارات سید عباس عراقچی در بغداد، مسئله «تنگه هرمز» و ترتیبات امنیتی جدید در خلیج فارس بود. در جریان تقابل نظامی اخیر، توانمندیهای خیرهکننده جمهوری اسلامی ایران در کنترل کامل این آبراهه راهبردی، به جهانیان ثابت کرد که کلید امنیت انرژی دنیا در دستان مقتدر تهران است. وزیر امور خارجه کشورمان با صراحتی دیپلماتیک و از موضع قدرت اعلام کرد که مسئولیت بازگشایی و مدیریت تنگه هرمز «تنها و منحصراً» بر عهده جمهوری اسلامی ایران است. بر اساس یادداشت تفاهم اخیر میان ایران و آمریکا که در پی استیصال واشنگتن در میدان نبرد به امضا رسید، تهران متعهد شده است که پس از رفع کامل موانع و در یک بازه زمانی ۳۰ روزه، ظرفیت تردد در تنگه هرمز را به دوران پیش از جنگ بازگرداند. این موضوع، دستاوردی بیبدیل برای دیپلماسی مقاومت است؛ چرا که واشنگتن عملاً مجبور به پذیرش حاکمیت بلامنازع و سیادت دریایی ایران در خلیج فارس و تنگه هرمز شده است.
فؤاد حسین، وزیر خارجه عراق که کشورش در جریان انسداد تنگه هرمز به دلیل توقف صادرات نفت دچار چالشهای اقتصادی شده بود، با ابراز خرسندی از تدابیر تهران، تأکید کرد که ادامه جنگ میتوانست به نابودی منطقه منجر شود. اطمینانبخشی عراقچی به دولت عراق مبنی بر بازگشت آرامش به بازار انرژی، نشاندهنده رویکرد مسئولانه ایران در قبال منافع همسایگان است؛ رویکردی که در تضاد کامل با ماجراجوییهای ویرانگر ایالات متحده قرار دارد. هشدار قاطع به محور غربی عراقچی در نشست خبری خود صراحتاً به طرفهای غربی و به ویژه ایالات متحده هشدار داد که هرگونه نقض بند نخست تفاهمنامه و تداوم تحرکات تحریکآمیز در آبهای منطقه، احیای امنیت را با چالش جدی مواجه خواهد کرد. وی با یادآوری هشدارهای پیشین سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، به وضوح روشن ساخت که ایران بر سر امنیت ملی و دستاوردهای میدانی خود با هیچکس مماشات نخواهد کرد و سایر کشورها نیز باید طبق تفاهمنامه، از دخالت در مدیریت تنگه هرمز جداً خودداری ورزند.
پایان جنگ لبنان و تثبیت دستاوردهای مقاومت موضوع دیگری که در جریان سفر به بغداد مورد واکاوی قرار گرفت، پایان جنگ در لبنان و چشمانداز فعالیتهای محور مقاومت بود. ماشین جنگی رژیم صهیونیستی که با حمایت تمامقد تسلیحاتی و سیاسی کاخ سفید به لبنان یورش برده بود، بار دیگر در برابر سد پولادین حزبالله و مقاومت اسلامی متوقف شد.
جمهوری اسلامی ایران به عنوان پشتیبان اصلی محور مقاومت، همواره بر پایان دادن به جنایات رژیم اشغالگر قدس تأکید داشته است. مذاکرات عراقچی در بغداد نشان داد که تهران اجازه نخواهد داد تلآویو با فریبکاری سیاسی، شکستهای نظامی خود را در میز مذاکره جبران کند. تثبیت آتشبس در لبنان، گواه روشنی بر این مدعاست که معادلات خاورمیانه دیگر در پایتختهای غربی نوشته نمیشود، بلکه این مقاومت است که خطوط قرمز را تعیین و تحمیل میکند.
معماری نوین امنیت دستهجمعی در خلیج فارس دکترین جمهوری اسلامی ایران همواره بر ایده «امنیت درونزا و منطقهای بدون دخالت بیگانگان» استوار بوده است. سفر عراقچی به بغداد، گام بلندی در راستای عملیاتی کردن این دکترین بود. در دیدار با مشاور امنیت ملی عراق، دو طرف بر تقویت امنیت مرزی و اجرای کامل تفاهمنامههای همکاری امنیتی تأکید کردند.
تهران معتقد است که حضور نیروهای فرامنطقهای، بهویژه تروریستهای سنتکام، ریشه تمام ناامنیها در غرب آسیاست. تحمیل تفاهمنامه به واشنگتن، در واقع آغازگر عصر جدیدی است که در آن، کشورهای منطقه با همگرایی و تکیه بر ظرفیتهای داخلی، امنیت خود را تأمین میکنند. عراق، به عنوان یکی از وزنههای تعادل در جهان عرب، نقش بیبدیلی در این معماری نوین ایفا خواهد کرد و همکاریهای رو به رشد تهران و بغداد، الگویی موفق برای سایر کشورهای حاشیه خلیج فارس خواهد بود.
نتیجهگیری: همافزایی میدان و دیپلماسی سفر سید عباس عراقچی به بغداد را باید نماد بلوغ راهبردی دیپلماسی جمهوری اسلامی ایران دانست. این سفر ثابت کرد که در دکترین نظام اسلامی، «میدان» و «دیپلماسی» نه دو مفهوم متعارض، بلکه دو بال قدرتمند برای اوجگیری اقتدار ملی هستند. مقاومت جانانه ملت ایران در برابر تجاوزات استکبار، پشتوانهای بینظیر برای دستگاه دیپلماسی فراهم آورد تا در پایتختهای منطقه، با صلابت از حقوق مسلم ملت دفاع کند.
امروز، جهان شاهد آن است که ایران نه تنها از دل یک جنگ تحمیلی جدید و پیچیده، سربلند بیرون آمده، بلکه هژمونی دریایی خود را در یکی از استراتژیکترین گذرگاههای انرژی جهان به ابرقدرتهای پوشالی دیکته کرده است. دیپلماسی فعال ایران در بغداد، پیامآور صلح برای همسایگان و هشداری کوبنده برای دشمنان بود: دوران یکهتازی آمریکا به سر آمده و خاورمیانه جدید، خاورمیانهای است که به دست فرزندان مقاومت و با محوریت جمهوری اسلامی ایران شکل میگیرد.
در نهایت، پیوند عمیق خونی و اعتقادی میان ملتهای ایران و عراق، که در آستانه تشییع باشکوه رهبر شهید انقلاب اسلامی بار دیگر متبلور خواهد شد، ضامن بقای این اتحاد مقدس و دژی مستحکم در برابر توطئههای آینده خواهد بود. آینده منطقه، روشن و متعلق به جریان حقطلب و استکبارستیز است.