استاندارد دوگانه واشنگتن
بهرام بختیاری
گزارش اختصاصی شبکه سیانان از توافق اولیه میان دولت دونالد ترامپ و عربستان سعودی، بار دیگر نگرانیها درباره آینده رقابت هستهای در خاورمیانه را افزایش داده است. بر اساس این گزارش، واشنگتن در چارچوب یک توافق هستهای جدید آماده است به ریاض اجازه دهد بخشی از فعالیتهای حساس چرخه سوخت هستهای، از جمله غنیسازی اورانیوم، را بدون پذیرش کامل برخی سازوکارهای نظارتی متعارف بینالمللی دنبال کند؛ موضوعی که از نگاه بسیاری از کارشناسان، میتواند نقطه عطفی در معادلات امنیتی منطقه باشد.
این توافق که هنوز به امضای نهایی نرسیده، در حالی مطرح میشود که دولت آمریکا سالها برنامه هستهای کشورمان را به بهانه نگرانی از احتمال انحراف نظامی تحت شدیدترین فشارها قرار داده است. اکنون این سوال مطرح می شود که چگونه کشوری که مدعی مقابله با اشاعه سلاحهای هستهای است، حاضر شده برای یکی از نزدیکترین متحدان خود استثنایی کمسابقه قائل شود. اهمیت ماجرا زمانی بیشتر میشود که به مواضع پیشین محمد بن سلمان توجه کنیم. ولیعهد عربستان پیشتر آشکارا اعلام کرده بود که اگر ایران به سلاح هستهای دست پیدا کند، ریاض نیز همین مسیر را دنبال خواهد کرد. از همین رو، اعطای مجوز غنیسازی به عربستان از نگاه بسیاری از ناظران، صرفاً یک همکاری فنی یا اقتصادی نیست، بلکه میتواند زیرساخت لازم برای توسعه ظرفیتهای راهبردی هستهای این کشور را فراهم کند.
بخش دیگری از نگرانیها به موضوع نظارتهای بینالمللی بازمیگردد. طبق گزارش سیانان، عربستان در این توافق ملزم به پذیرش پروتکل الحاقی آژانس بینالمللی انرژی اتمی نخواهد بود؛ پروتکلی که امکان بازرسیهای گستردهتر و نظارت مؤثرتر بر فعالیتهای هستهای را فراهم میکند. حذف چنین الزامی، شفافیت برنامه هستهای عربستان را کاهش داده و زمینه را برای فعالیتهایی فراهم میکند که نظارت بر آنها دشوارتر خواهد بود. در مجموع، آنچه امروز به عنوان یک توافق همکاری هستهای مطرح میشود، فراتر از یک قرارداد اقتصادی یا فنی است. این توافق میتواند موازنههای راهبردی خاورمیانه را دستخوش تغییر کند و پرسشهای تازهای را درباره آینده رقابت هستهای در منطقه، نقش آژانس بینالمللی انرژی اتمی و سیاستهای دوگانه آمریکا در قبال برنامههای هستهای کشورهای مختلف مطرح سازد.