ازسرگیری جنگی که واشنگتن را به اهدافش نرساند، می‌تواند سقوط زودرس ترامپ را محقق کند
مرگ ابدی رؤیای بلعیدن ایران
گروه سیاسی
نشانه‌های تازه از آغاز دور تازه تهاجم ائتلاف شیطانی آمریکایی-صهیونی به ایران همچنان به چشم می‌خورد. اظهارات مارکو روبیو درباره دشواری دستیابی به توافق، تأکید وزیر دفاع رژیم صهیونی بر پایان‌نیافتن مأموریت این رژیم علیه ایران، گزارش‌ها از آماده‌بودن گزینه حمله گسترده آمریکا و حرکت ناو هواپیمابر تئودور روزولت به سمت غرب آسیا، همگی احتمال بازگشت جنگ را جدی‌تر کرده‌اند؛ آن هم در شرایطی که دور نخست تهاجم نظامی نه‌تنها به تحقق خواسته‌های اصلی واشنگتن منجر نشد، بلکه معادلات امنیتی و اقتصادی منطقه را با چالش‌های تازه‌ای برای آمریکا روبه‌رو کرد. حتی با وجود تحرکات دیپلماتیک اخیر، از جمله میانجی‌گری مجدد قطر، رایزنی‌های ترکیه با واشنگتن، دیدار نخست‌وزیر قطر با ترامپ و ونس و طرح تازه ایران برای توقف درگیری‌ها، هرگز نمی‌توان به دورشدن خطر جنگ مطمئن بود. روشن‌ترین دلیل، تجربه دو جنگ گذشته است؛ هر دو حمله درست در میانه مذاکرات و آن هم در شرایطی رخ داد که گفت‌وگوها به مراحل پیشرفته و امیدوارکننده‌ای رسیده بود. بی‌قاعدگی و نهیلیسم سیطره‌یافته بر ترامپ و دولت صهیونی او یادآوری می‌کند که فعال‌بودن کانال‌های دیپلماتیک و حتی نزدیک‌شدن طرفین به توافق، لزوماً مانع تجاوز چندباره واشنگتن نیست. تا زمانی که نشانه‌های عملی و معتبر از تغییر رویکرد آمریکا دیده نشود، تحرکات دیپلماتیک را نمی‌توان تضمینی برای جلوگیری از جنگ دانست. همه این‌ها در حالی است که حمله تازه به ایران بدون ذره‌ای تردید، با هزینه‌های سنگین‌تر و بدون هیچگونه دستاورد روشن برای آمریکا همراه خواهد شد و در این وضعیت ممکن است حفظ وفاداری به ترامپ برای متحدان جمهوری‌خواه او پرهزینه‌تر از فاصله‌گرفتن از رئیس‌جمهور شود. جنگ آمریکا و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی ایران، صرف‌نظر از فراز و فرودهای نظامی آن، به یک مسئله جدی در سیاست داخلی ایالات متحده تبدیل شده است. دونالد ترامپ جنگی را آغاز کرد که قرار بود موازنه قدرت در منطقه را به سود واشنگتن تغییر دهد، جمهوری اسلامی ایران را به پذیرش خواسته‌های آمریکا وادار کند و دست‌کم بخشی از پرونده هسته‌ای و امنیتی ایران را مطابق اراده کاخ سفید به پایان برساند. اما پس از گذشت بیش از هشت ماه، نه‌تنها چنین نتیجه‌ای حاصل نشده، بلکه آمریکا با مجموعه‌ای از مسائل امنیتی، اقتصادی و سیاسی مواجه شده که پیش از آغاز جنگ با این ابعاد و شدت وجود نداشتند.
اکنون مسئله مهم‌تر، احتمال تکرار این تجربه است. آیا ترامپ با وجود مشاهده پیامدهای جنگ نخست، ممکن است بار دیگر با همراهی اسرائیل به ایران حمله کند؟ و اگر چنین اتفاقی بیفتد و دامنه خسارت‌ها و تبعات آن به‌مراتب گسترده‌تر شود، آیا متحدان سیاسی ترامپ همچنان حاضر خواهند بود هزینه تصمیم‌های او را بپردازند؟ آیا ممکن است بخشی از جمهوری‌خواهان، چهره‌های امنیتی، حامیان مالی و رسانه‌های محافظه‌کار به این جمع‌بندی برسند که برای حفظ آینده سیاسی خود باید از کشتی ترامپ پیاده شوند؟
این پرسش دیگر صرفاً یک فرضیه نظری نیست. تحولات اخیر سیاست آمریکا نشانه‌هایی از آغاز چنین محاسبه‌ای را آشکار کرده است.
جنگی که مسئله‌ای تازه برای واشنگتن خلق کرد
برای فهم ابعاد این بحران، ابتدا باید به ماهیت اختلاف ایران و آمریکا توجه کرد. در منطق راهبردی تهران، موضوعاتی مانند برنامه هسته‌ای و حق غنی‌سازی، از جمله مسائل بنیادین و غیرقابل واگذاری تحت فشار نظامی هستند. جمهوری اسلامی ایران نه تسلیم در برابر خواسته‌های یک‌جانبه واشنگتن را می‌پذیرد و نه قرار است هزینه‌ای را که آمریکا برای تحمیل اراده خود ایجاد کرده، با امتیازدهی یک‌طرفه جبران کند. هرگونه توافق، در این چارچوب، باید متضمن امتیازهای متقابل و ملموس باشد.
در این میان، تنگه هرمز به یکی از مهم‌ترین متغیرهای معادله تبدیل شده است. تنگه‌ای که پیش از آغاز جنگ، با وجود اهمیت راهبردی همیشگی‌اش، چنین جایگاهی در منازعه مستقیم آمریکا و ایران نداشت، اکنون به یکی از کانون‌های اصلی بحران امنیت انرژی و تجارت دریایی جهان تبدیل شده است. در واقع، یکی از تناقض‌های مهم سیاست واشنگتن آن است که آمریکا با هدف افزایش امنیت و تثبیت برتری خود وارد جنگ شد، اما در جریان همین جنگ، مسئله‌ای را به وجود آورد که اکنون بخش مهمی از توان دیپلماتیک و نظامی آن صرف مدیریت پیامدهایش می‌شود.
گزارش ۹ نوامبر رویترز از وضعیت جاری جنگ نشان می‌دهد که تلاش‌های میانجی‌گرانه قطر برای پایان‌دادن به درگیری‌ها ادامه دارد، اما واشنگتن پیشنهاد آتش‌بس ایران را نپذیرفته و طرف‌های آمریکایی و منطقه‌ای نیز از دستیابی سریع به توافق ابراز تردید کرده‌اند. بر اساس این گزارش، پیشنهاد ایران بر توقف محاصره بنادر ایران، رفع بخشی از تحریم‌ها و توقف بمباران در برابر پایان‌دادن به محاصره تنگه هرمز از سوی تهران استوار بوده و گفت‌وگوهای هسته‌ای به مرحله بعد موکول می‌شده است. با این حال، حملات متقابل و مخاطرات کشتیرانی همچنان ادامه دارد.
این وضعیت نشان می‌دهد که حتی در شرایطی که امکان مذاکره وجود دارد، مسئله اصلی همچنان پابرجاست: واشنگتن نتوانسته است با ابزار نظامی، خواسته‌های سیاسی خود را به ایران تحمیل کند و برای رسیدن به یک توافق نیز ناچار است درباره موضوعاتی امتیاز بدهد که پیش از جنگ اساساً در چنین موقعیتی قرار نداشتند.
در چنین شرایطی، حمله مجدد آمریکا و اسرائیل به ایران، اگر با همان منطق قبلی صورت بگیرد، با یک تفاوت مهم مواجه خواهد بود: این بار واشنگتن نمی‌تواند ادعا کند که از پیامدهای ورود به جنگ بی‌اطلاع بوده است. دولت آمریکا یک بار هزینه‌های این تقابل را تجربه کرده و آگاهانه وارد دور تازه‌ای از آن شده است.
نخستین نشانه‌های ترک‌خوردن ائتلاف ترامپ
مهم‌ترین اتفاق سیاسی مرتبط با این جنگ، انتخابات میان‌دوره‌ای سوم نوامبر ۲۰۲۶ در ایالات متحده است. دموکرات‌ها در این انتخابات موفق شدند اکثریت هر دو مجلس نمایندگان و سنا را به دست آورند؛ اتفاقی که شکستی گسترده برای جمهوری‌خواهان و دولت ترامپ محسوب می‌شود.
رویترز در گزارش خود از این انتخابات، نارضایتی عمومی از عملکرد اقتصادی دولت، افزایش قیمت سوخت و تصمیم ترامپ برای آغاز جنگ با ایران را از عوامل مهم شکست جمهوری‌خواهان معرفی کرد. این انتخابات در ایالت‌هایی نیز به سود دموکرات‌ها تمام شد که پیش از آن از پایگاه‌های نسبتاً مطمئن جمهوری‌خواهان محسوب می‌شدند. به این ترتیب، جنگ ایران از یک مسئله سیاست خارجی به یکی از متغیرهای اثرگذار بر موازنه قدرت در واشنگتن تبدیل شد.
اما اتفاق مهم‌تر، واکنش برخی چهره‌های جمهوری‌خواه به نتیجه انتخابات بود.جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور و یکی از چهره‌های مطرح برای آینده سیاسی حزب جمهوری‌خواه، در چهارم نوامبر به‌صراحت جنگ ایران را در شکست انتخاباتی حزب مؤثر دانست و درباره ارزش پرداخت چنین هزینه‌ای برای جنگ ابراز تردید کرد. او حتی یادآور شد توصیه پیشینش برای پایان‌دادن به جنگ، توصیه درستی بوده است. ترامپ در واکنش، اظهارات معاونش را پذیرفت، اما همچنان از اصل جنگ دفاع کرد و مدعی شد آمریکا مانع دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای شده است.
اهمیت این موضع‌گیری در آن است که ونس صرفاً یک منتقد سیاسی یا رقیب انتخاباتی نیست؛ او معاون رئیس‌جمهور و عضو ارشد دولت است. بنابراین فاصله‌گذاری او با جنگ، نشانه‌ای از پدیدارشدن اختلاف در سطوح بالای اردوگاه جمهوری‌خواه محسوب می‌شود.این اتفاق را باید در کنار تحولات دیگری مانند کناره‌گیری مایک جانسون از رقابت برای رهبری جمهوری‌خواهان در مجلس نمایندگان پس از شکست انتخاباتی حزب قرار داد. البته این کناره‌گیری به‌خودی‌خود به معنای جدایی جانسون از ترامپ نیست، اما نشان می‌دهد ساختار رهبری جمهوری‌خواهان نیز وارد مرحله بازآرایی شده است.مسئله اصلی این است که در سیاست آمریکا، بسیاری از همراهان یک رئیس‌جمهور الزاماً به اندازه خود او درگیر سرنوشت سیاسی‌اش نیستند. ترامپ در دومین و آخرین دوره مجاز ریاست‌جمهوری خود قرار دارد، اما سیاستمدارانی مانند ونس و دیگر چهره‌های جمهوری‌خواه هنوز آینده انتخاباتی و مناصب سیاسی پیش روی خود را دارند. مطابق متمم بیست‌ودوم قانون اساسی آمریکا، ترامپ نمی‌تواند برای سومین بار به ریاست‌جمهوری انتخاب شود.این تفاوت موقعیت می‌تواند در بزنگاه‌های بحرانی بسیار مهم باشد. ترامپ باید از کارنامه خود دفاع کند، اما دیگران باید درباره میراثی تصمیم بگیرند که قرار است آینده سیاسی‌شان را شکل دهد.
افکار عمومی آمریکا؛ جایی که هزینه جنگ به سیاست تبدیل می‌شود
شواهد نظرسنجی‌ها نیز نشان می‌دهد جنگ ایران با مخالفت گسترده در جامعه آمریکا روبه‌روست.بر اساس نظرسنجی مؤسسه پیو در بازه ۲۸ سپتامبر تا ۴ اکتبر ۲۰۲۶، حدود ۶۵ درصد آمریکایی‌ها از نحوه مدیریت جنگ توسط ترامپ ناراضی بوده‌اند و تنها ۳۳ درصد عملکرد او را تأیید کرده‌اند. همچنین ۵۲ درصد پاسخ‌دهندگان اطمینان کمی به دستیابی دولت آمریکا به اهداف خود در این جنگ داشته‌اند یا اساساً اطمینانی نداشته‌اند.
نکته مهم‌تر، کاهش حمایت در میان جمهوری‌خواهان است. میزان تأیید عملکرد ترامپ در جنگ در میان جمهوری‌خواهان و افراد متمایل به این حزب از ۶۹ درصد در ماه مارس به ۶۳ درصد در اکتبر کاهش یافته است. در همین نظرسنجی، ۷۳ درصد آمریکایی‌ها افزایش قیمت بنزین و سوخت و ۷۱ درصد نیز مجروح یا کشته‌شدن نظامیان آمریکایی را از نگرانی‌های جدی خود درباره جنگ دانسته‌اند.این ارقام نشان می‌دهد موضوع جنگ، به‌ویژه از طریق قیمت انرژی و تلفات نظامی، مستقیماً به زندگی روزمره مردم آمریکا وارد شده است.از سوی دیگر، برآورد دفتر بودجه کنگره آمریکا که در سپتامبر منتشر شد، نشان می‌دهد هزینه مستقیم عملیات نظامی آمریکا علیه ایران تا اول اوت ۲۰۲۶ به حدود ۳۸ میلیارد دلار رسیده و این رقم می‌توانسته ماهانه حدود ۳ میلیارد دلار افزایش پیدا کند. هزینه‌های جنگ همچنین بر ذخایر مهمات آمریکا فشار وارد کرده و نگرانی‌هایی درباره توان این کشور برای مواجهه با بحران‌های نظامی دیگر به وجود آورده است. این برآورد همه پیامدهای اقتصادی و هزینه‌های غیرمستقیم جنگ را در بر نمی‌گیرد.در نتیجه، یک دور تازه از جنگ می‌تواند فشار موجود بر اقتصاد آمریکا، قیمت انرژی، بودجه عمومی و توان نظامی این کشور را تشدید کند. اگر شهروند آمریکایی احساس کند که هزینه سوخت، تورم و ناامنی اقتصادی او بهای جنگی است که هیچ نتیجه سیاسی روشنی برای کشورش نداشته، دیگر نمی‌توان جنگ را صرفاً در چارچوب سیاست خارجی دولت توجیه کرد.البته نباید تصور کرد پایگاه جمهوری‌خواه به‌طور کامل از ترامپ جدا شده است. نظرسنجی دانشگاه ماساچوست در اوت ۲۰۲۶ نشان می‌داد ۸۷ درصد جمهوری‌خواهانی که خود را به‌شدت وابسته به جریان ماگا معرفی می‌کنند، همچنان از عملکرد ترامپ در جنگ حمایت می‌کنند. این میزان در میان جمهوری‌خواهان با تعلق متوسط به ماگا ۵۸ درصد و در میان جمهوری‌خواهانی که خود را خارج از این جریان می‌دانند، ۳۰ درصد بوده است.این ارقام یک واقعیت مهم را روشن می‌کند: پایگاه سخت ترامپ همچنان ظرفیت حمایت از او را دارد، اما در بخش‌های دیگر حزب، مخالفت با جنگ و نارضایتی از رئیس‌جمهور بسیار جدی‌تر است. همین شکاف می‌تواند نقطه آغاز یک بحران سیاسی بزرگ‌تر باشد.
لحظه‌ای که هزینه وفاداری از منفعت آن بیشتر می‌شود
در صورت آغاز یک جنگ گسترده دیگر، چهار گروه از بازیگران سیاسی و اقتصادی آمریکا می‌توانند در فرایند فاصله‌گرفتن از ترامپ نقش داشته باشند.
نخست، جمهوری‌خواهانی که آینده انتخاباتی خود را در خطر می‌بینند. نمایندگان کنگره، فرمانداران و سیاستمدارانی که در انتخابات‌های بعدی باید از عملکرد خود دفاع کنند، ممکن است به این جمع‌بندی برسند که همراهی بی‌قیدوشرط با ترامپ، آنها را در برابر رأی‌دهندگان آسیب‌پذیر می‌کند. برای این گروه، مسئله دیگر وفاداری شخصی به رئیس‌جمهور نیست؛ مسئله حفظ کرسی و موقعیت سیاسی خودشان است.
دوم، چهره‌های درون دولت و ساختار امنیتی هستند. در صورت شکست پرهزینه جنگ دوم، پرسش‌هایی درباره تصمیم‌گیری‌های نظامی، اطلاعات ارائه‌شده به رئیس‌جمهور، برآوردهای عملیاتی و مسئولیت مقام‌های ارشد مطرح خواهد شد. طبیعی است که برخی از این افراد برای محافظت از موقعیت حرفه‌ای و سیاسی خود، بکوشند مسئولیت شکست را از خود دور کنند و آن را به تصمیم‌های شخص رئیس‌جمهور یا حلقه نزدیک به او نسبت دهند.سوم، حامیان مالی و شبکه‌های قدرت اقتصادی هستند. افزایش قیمت انرژی، اختلال در تجارت دریایی، افزایش هزینه بیمه و حمل‌ونقل و تشدید نااطمینانی در بازارهای جهانی می‌تواند حمایت بخشی از سرمایه‌گذاران و صاحبان صنایع را از سیاست‌های جنگی دولت کاهش دهد. برای این گروه‌ها، ثبات اقتصادی و پیش‌بینی‌پذیری سیاست خارجی اهمیت اساسی دارد. اگر همراهی با ترامپ به معنای پذیرفتن هزینه‌های اقتصادی فزاینده باشد، ممکن است به‌تدریج سرمایه سیاسی خود را در مسیرهای دیگری توزیع کنند.چهارم، رسانه‌ها و جریان‌های فکری محافظه‌کار هستند. به‌ویژه بخش‌هایی از جریان ملی‌گرای آمریکایی که با شعار «اول آمریکا» و مخالفت با جنگ‌های خارجی شناخته می‌شوند، می‌توانند در صورت تکرار شکست، نسبت به ادامه مداخله نظامی در خاورمیانه موضع انتقادی‌تری اتخاذ کنند. در این صورت، روایت جنگ دیگر صرفاً در اختیار دولت و حامیان سنتی سیاست خارجی مداخله‌گرایانه نخواهد بود.
در تمام این موارد، یک منطق مشترک وجود دارد: وقتی هزینه حمایت از یک رهبر از منفعت سیاسی آن بیشتر شود، وفاداری جای خود را به محاسبه می‌دهد.
اسرائیل؛ متغیری که می‌تواند شکاف جمهوری‌خواهان را عمیق‌تر کند
یکی از ویژگی‌های احتمالی جنگ دوم، نقش اسرائیل در شکل‌گیری و پیشبرد آن است. اگر حمله تازه با همراهی دولت نتانیاهو صورت بگیرد، این پرسش در فضای سیاسی آمریکا بار دیگر مطرح خواهد شد که منافع ملی ایالات متحده تا چه اندازه با اولویت‌های امنیتی دولت اسرائیل هم‌پوشانی دارد و آمریکا تا کجا باید هزینه این هم‌پوشانی را بپردازد.
این مسئله در درون حزب جمهوری‌خواه ظرفیت ایجاد اختلاف دارد. یک جریان، امنیت اسرائیل و مقابله با ایران را از اولویت‌های سیاست خارجی واشنگتن می‌داند؛ جریان دیگر که بر ملی‌گرایی اقتصادی و محدودکردن مداخلات خارجی تأکید دارد، ممکن است بپرسد چرا منابع نظامی و اقتصادی آمریکا باید صرف جنگی شود که هزینه‌های آن مستقیماً به شهروندان آمریکایی منتقل می‌شود.
این اختلاف الزاماً به معنای تغییر موضع کلی جمهوری‌خواهان درباره اسرائیل نیست. مسئله اصلی، میزان تعهد آمریکا به جنگ و پذیرش هزینه‌های آن است.
اگر جنگ دوم در افکار عمومی آمریکا به‌عنوان تقابل مجددی برای تحقق خواسته‌های دولت اسرائیل، بدون دستاورد روشن برای واشنگتن، شناخته شود، امکان فاصله‌گیری بخشی از محافظه‌کاران از سیاست‌های ترامپ افزایش می‌یابد. در چنین وضعیتی، ونس و دیگر سیاستمدارانی که خواهان ساختن هویت سیاسی مستقل برای آینده خود هستند، انگیزه بیشتری برای برجسته‌کردن اختلاف خود با رویکرد مداخله‌گرایانه خواهند داشت.
چه نوع شکستی می‌تواند جمهوری‌خواهان را به ترک کشتی ترامپ وادار کند؟
البته هر شکست نظامی لزوماً به بحران سیاسی منتهی نمی‌شود. ترامپ می‌تواند حتی در شرایطی که به اهداف اصلی خود نرسیده است، با تغییر تعریف پیروزی، عملیات را موفقیت‌آمیز معرفی کند. ممکن است ادعا کند تأسیسات ایران را تضعیف کرده، برنامه هسته‌ای را به تأخیر انداخته یا توان نظامی ایران را کاهش داده است.
از این رو، آنچه می‌تواند بحران سیاسی را تشدید کند، صرفاً ادامه مقاومت ایران نیست؛ بلکه ترکیب چند پیامد است.
نخست، آمریکا باید در تحقق اهداف سیاسی اصلی خود ناکام بماند؛ یعنی نتواند ایران را به عقب‌نشینی از مواضع بنیادینش وادار کند یا به توافقی برسد که در آن خواسته‌های واشنگتن بر تهران تحمیل شده باشد.
دوم، هزینه‌های جنگ باید افزایش ملموس پیدا کند؛ از تلفات نظامی و خسارت به تجهیزات گرفته تا فشار بر ذخایر تسلیحاتی و اختلال در امنیت مسیرهای انرژی و تجارت دریایی.سوم، تبعات اقتصادی جنگ باید به زندگی روزمره مردم آمریکا منتقل شود. افزایش طولانی‌مدت قیمت سوخت و کالاهای مصرفی، به‌خصوص در شرایطی که دولت نتواند افق روشنی برای پایان جنگ ارائه کند، می‌تواند نارضایتی عمومی را تشدید کند.چهارم و مهم‌تر از همه، باید حمایت بخشی از پایگاه جمهوری‌خواه نیز از رئیس‌جمهور فاصله بگیرد. مخالفت دموکرات‌ها با جنگ یا انتقاد رسانه‌های مخالف برای ایجاد بحران بقای سیاسی ترامپ کافی نیست. نقطه عطف زمانی شکل می‌گیرد که سناتورها، نمایندگان و چهره‌های بانفوذ جمهوری‌خواه به این نتیجه برسند که ادامه حمایت از ترامپ، آینده سیاسی خودشان را به خطر می‌اندازد.در این صورت، ممکن است شاهد رقابتی در داخل حزب جمهوری‌خواه برای فاصله‌گرفتن از رئیس‌جمهور باشیم؛ رقابتی که هر سیاستمدار می‌کوشد زودتر از دیگران خود را از تصمیم‌های پرهزینه دولت جدا کند و نشان دهد نسبت به پیامدهای جنگ هشدار داده یا با ادامه آن مخالف بوده است.