ضربات نظامی ایران به آمریکا و آسیبپذیری پایگاههای این کشور در منطقه، رسانههای آمریکایی را به بازنگری در راهبرد حضور واشنگتن در غرب آسیا واداشته است. نیویورکتایمز در مقالهای با اشاره به هزینههای سنگین بازسازی زیرساختهای نظامی آمریکا و کاهش اعتماد متحدان عرب به تضمینهای امنیتی واشنگتن، توصیه میکند ایالات متحده بهجای تداوم حضور نظامی گسترده در منطقه، به کاهش نیروها و بازتعریف نقش خود در معادلات امنیتی غرب آسیا تن دهد. متن کامل این گزارش را در ادامه میخوانید.هر بار که ایالات متحده میکوشد حضور نظامی خود را در خاورمیانه کاهش دهد، بار دیگر به این منطقه کشیده میشود. جنگ ایران، با وجود همه کاستیهایش، میتواند فرصتی برای یک بازنگری و بازتنظیم واقعی در سیاست آمریکا باشد.
وقتی جنگ ایران سرانجام به شکلی پایان یابد، ایالات متحده بهسادگی خاورمیانه را ترک نخواهد کرد؛ حتی اگر تهران خسارتهای بیشتری به آن وارد کند. بااینحال، واشنگتن باید به دنبال بازآرایی حضور نظامی خود در منطقه باشد. به نظر میرسد این بازآرایی مستلزم کاهش شمار نیروها و تجهیزات نظامی و پذیرش این واقعیت باشد که کشورهای حاشیه خلیج فارس، در گذر زمان، ممکن است آمریکا را صرفاً یکی از چندین شریک امنیتی خود بدانند.چنین رویکرد تازهای که بر حضوری محدودتر و پراکندهتر استوار است، به معنای واگذاری بخشی از قدرت و نفوذ آمریکا خواهد بود. خاورمیانه دیگر بر اساس خواست و اراده ایالات متحده پیش نخواهد رفت. اما در مقابل، این رویکرد به واشنگتن اجازه میدهد بر منافع اصلی خود متمرکز بماند و در جنگهای منطقهایِ نامحبوب گرفتار نشود. همچنین به کشورهای عربی امکان بیشتری میدهد تا ساختار امنیتی مستقل خود را شکل دهند. ساختن آیندهای تازه برای خاورمیانه، به جسارت نیاز دارد، شرکای آمریکا را ناراضی خواهد کرد و هزینههای مالی سنگینی بر جای میگذارد؛ اما پرداخت این هزینه ارزشش را دارد.
دولت ترامپ در چارچوب دستور کار «اول آمریکا» کوشیده است نقش ایالات متحده را در بخشهای مختلف جهان از نو تعریف کند. هدف این سیاست، فاصله گرفتن از تأمین و تضمین امنیت جهانی با اتکای به منابع و امکانات آمریکا بوده است. بااینحال، راهبرد دولت ترامپ در خاورمیانه چندان روشن نبوده و جنگ ایران تناقضهای آن را آشکار کرده است. دونالد ترامپ در دوران نامزدی ریاستجمهوری، از دخالت آمریکا در منازعات خارجی انتقاد میکرد. در سند راهبرد امنیت ملی دولت او در سال ۲۰۲۵ نیز ادعا شده بود که تهدید ایران کاهش یافته است. بااینوجود، ترامپ وارد جنگی ویرانگر دیگر شد که جایگاه رهبری جمهوری اسلامی را مستحکمتر کرد و تهران را به واکنش واداشت؛ آن هم در شرایطی که اهداف این جنگ با یکدیگر سازگاری نداشتند.از زمان حمله آمریکا و اسرائیل به ایران در ماه فوریه، تقریباً تمام پایگاهها و تأسیسات نظامی ایالات متحده در منطقه آسیب دیدهاند؛ بهگونهای که ابزارهایی که آمریکا پیشتر برای اعمال و نمایش قدرت خود از آنها استفاده میکرد، اکنون کارایی بسیار کمتری دارند. بازسازی همان ساختار نظامی پیشین، خطرات جدی به همراه خواهد داشت. از زمان تأسیس پایگاههای آمریکا در خاورمیانه، فناوری نظامی دگرگونیهای زیادی را تجربه کرده است؛ بسیاری از این پایگاهها بیش از نیمقرن پیش ساخته شدهاند. هرچند در سالهای اخیر بهروزرسانیهایی در آنها صورت گرفته، اما این پایگاهها اکنون قدیمی شدهاند و سامانههای پدافند هوایی نیز برای مقابله با تهدیدهای موجود کافی نیستند.ایران توان موشکی میانبرد و دوربرد خود را گسترش داده و پهپادهایی توسعه داده است که در میدانهای نبرد، از اوکراین تا خلیج فارس، خسارتهای گستردهای به بار آوردهاند. توانایی تهران در هدف قرار دادن دقیق پایگاههای نظامی آمریکا نشان میدهد که پس از پایان جنگ، ادامه استقرار شمار قابلتوجهی از نیروها و هواپیماهای آمریکایی در پایگاههای بزرگی که در تیررس ایران قرار دارند، چندان منطقی نخواهد بود. موشکها و پهپادهای ایران تاکنون دستکم به ۸۱ فروند هواگرد آسیب رساندهاند؛ آماری که تلفات انسانی را در بر نمیگیرد. دستکم ۲۱ نظامی آمریکایی کشته و نزدیک به ۹۰۰ نفر زخمی شدهاند. در سوی دیگر، هزاران ایرانی، از جمله شمار زیادی از غیرنظامیان، جان خود را از دست دادهاند. کشورهای مختلف خاورمیانه نیز متحمل تلفات نظامی و غیرنظامی شدهاند.
بااینحال، ایالات متحده همچنان به حضور و نمایش قدرت نظامی در خاورمیانه نیاز دارد؛ بهویژه اگر ایرانِ پس از جنگ برای بازسازی توان نظامی خود تلاش کند.آمریکا میتواند تصمیم بگیرد برخی از پایگاههای آسیبدیده خود را بازسازی کند، اما هزینه چنین اقدامی سرسامآور خواهد بود. همچنین باید تدابیر امنیتی جدیدی، مانند آشیانههای مقاوم و مستحکم برای هواپیماهای نظامی و تأسیسات ارتباطی زیرزمینی، ایجاد شود. در عوض، واشنگتن باید به دنبال حفظ حضوری کوچکتر و مشروط در منطقه باشد. برای تحقق این هدف، آمریکا به توافقهایی نیاز دارد که دسترسی مطلوب آن را تضمین کنند؛ توافقهایی که نحوه استفاده از پایگاهها، حریم هوایی و امکان آغاز عملیات نظامی از خاک کشورهای شریک را مشخص سازند. به این ترتیب، آمریکا همچنان قادر خواهد بود عملیات نظامی خود را از خاورمیانه هدایت و اجرا کند.واشنگتن میتواند به سمت ساختاری پراکندهتر برای استقرار نیروهای نظامی حرکت کند؛ به این معنا که پایگاههای کوچکتری را در نقاطی دورتر از محدوده تهدید ایران، مانند غرب عربستان سعودی، اردن و اسرائیل، به کار گیرد. این رویکرد مستلزم آن خواهد بود که شرایط برای حضور دورهای و چرخشی شمار کمتری از نیروهای آمریکایی، در مواقع نیاز، فراهم شود. اما چنین طرحی بدون موافقت و همراهی شرکای منطقهای آمریکا امکانپذیر نیست؛ چراکه دسترسی به خاک آنها و ایجاد پایگاههای جدید به اجازه این کشورها نیاز دارد. واشنگتن ممکن است از کشورهای حاشیه خلیج فارس بخواهد بخش عمده هزینههای این طرح را بپردازند؛ همانطور که در گذشته نیز چنین کردهاند.
اما کشورهای حاشیه خلیج فارس بیشازپیش درباره تعهد واشنگتن به تأمین امنیت خود تردید دارند. این نگرانی تازه نیست، اما از زمان آغاز جنگ ایران شدت گرفته است. قدرتی که اصلیترین تضمینکننده امنیت این کشورها محسوب میشد، وارد جنگی طولانی شده که قلمرو، ثبات و اقتصاد آنها را تهدید میکند. این جنگ تاکنون منطقه را فقیرتر کرده است؛ بر اساس یافتههای بلومبرگ اکونومیکس، اقتصاد عربستان سعودی نزدیک به ۲ درصد کوچک شده است. هرچه جنگ طولانیتر شود، فشار مالی بر کشورهای منطقه نیز بیشتر خواهد شد.پیامد این وضعیت، شتاب گرفتن تلاش کشورهای منطقه برای تنوع بخشیدن به شرکای خود است؛ تلاشی که دیگر صرفاً با هدف احتیاط و داشتن گزینههای جایگزین انجام نمیشود. در حال حاضر، هیچ قدرتی نمیتواند از نظر تضمینهای امنیتی یا وزن سیاسی با آمریکا برابری کند؛ اما در بلندمدت، ممکن است ائتلافهایی با محوریت کشورهای خلیج فارس و روابط امنیتی با قدرتهای دیگر، در اولویت قرار بگیرند. کشورهای خاورمیانه از هماکنون پایههای شکلگیری یک ساختار امنیتی مستقل منطقهای را بنا میگذارند. یکی از نمونههای این روند، «پیمان مکه» است که تابستان امسال برای رسمیت بخشیدن به همکاریهای دفاعی عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان امضا شد. این تلاشها هنوز در مراحل ابتدایی قرار دارند، اما گامی در جهت آن هستند که کشورهای منطقه کنترل بیشتری بر دفاع و آینده امنیتی خود داشته باشند. بااینحال، اگر کشورهای حاشیه خلیج فارس میخواهند آمریکا همچنان در منطقه فعال بماند، باید اطمینان حاصل کنند که مشارکتهای امنیتی جدید به بهای محدود شدن توان عملیاتی آمریکا تمام نمیشوند.
ایالات متحده نمیتواند همزمان حضور خود را در خاورمیانه کاهش دهد و تمام نفوذش را در این منطقه حفظ کند؛ اما شاید حفظ حضوری کوچکتر و چابکتر، در برابر امتیازهایی که باید واگذار کند، ارزشمند باشد. از نظر عملیاتی، این رویکرد خطرات پیش روی نیروهای آمریکایی را کاهش میدهد. همچنین فروش آن به افکار عمومی داخل آمریکا آسانتر خواهد بود؛ چراکه جنگهای خارجی همواره در میان رأیدهندگان آمریکایی نامحبوب بودهاند. البته ایجاد یک ساختار پراکنده از نیروها و پایگاهها مستلزم ساخت زیرساختهای بیشتری است؛ موضوعی که در شرایطی که واشنگتن قصد دارد هزینههای خود در خاورمیانه را کاهش دهد، چندان خوشایند به نظر نمیرسد. این تغییر همچنین شیوه و محل فعالیت نیروهای آمریکایی را دگرگون میکند؛ تغییری که احتمالاً در پایتختهای کشورهای حاشیه خلیج فارس با نارضایتی روبهرو خواهد شد. این کشورها ممکن است در صورت درخواست بعدی آمریکا برای دسترسی به خاک و امکاناتشان، درهای خود را به روی آن ببندند.این مسئله اهمیت حضور نظامی آمریکا در اروپا را برای اعمال قدرت در مناطق دیگر نیز برجسته میکند؛ منطقهای که واشنگتن در آن هم به دنبال کاهش حضور نظامی خود است و این تصمیم با نارضایتیهای زیادی روبهرو شده است. تحقق اهداف آمریکا در خاورمیانه به همکاری همان کشورهایی وابسته است که تغییر نقش واشنگتن، آنها را ناراضی کرده یا احتمالاً در آینده ناراضی خواهد کرد.