بحران قدرت در تل آویو و احتمال اقدام نظامی علیه ایران
گرههای کور در لانه عنکبوت
جواد معصومی
تحلیلگر مسائل بین الملل
نتانیاهو و ایزنکوت شکست نتانیاهو در انتخاب رئیس کنست نشانهای از تضعیف موقعیت سیاسی او و تشدید بحران قدرت در رژیم صهیونیستی است.
شکست ائتلاف بنیامین نتانیاهو در انتخاب رئیس کِنست را باید نشانهای مهم از تشدید بحران قدرت در ساختار سیاسی رژیم صهیونیستی ارزیابی کرد؛ بحرانی که ابعاد آن فراتر از رقابتهای پارلمانی و جابهجایی مناصب سیاسی است و ریشه در پیامدهای جنگهای منطقهای، اختلافات داخلی، ناکامیهای امنیتی و تضعیف انسجام سیاسی این رژیم دارد.
این تحول در شرایطی رخ داده است که نتانیاهو با دشواری فزایندهای برای حفظ موقعیت خود و مدیریت اختلافات درون ائتلاف حاکم مواجه است. از این منظر، ناکامی جریان موردحمایت او در کسب ریاست کِنست را باید بخشی از روند فرسایش اقتدار سیاسی رژیم صهیونیستی دانست؛ روندی که میتواند بر محاسبات امنیتی و رفتار منطقهای تلآویو نیز تأثیر بگذارد.
ازسویدیگر مأموریت آیزنکوت برای تشکیل دولت جدید، موقعیت نخستوزیر را دشوارتر کرده، اما اختلافات سیاسی و ایدئولوژیک میان مخالفان همچنان مانعی جدی محسوب میشود؛ بنابراین، شکست در انتخاب رئیس کِنست را باید ضربهای سیاسی به نتانیاهو و نشانهای از کاهش قدرت مانور او دانست، نه به معنای پایان قطعی نخستوزیری وی.
اهمیت این تحولات زمانی روشنتر میشود که بحران سیاسی رژیم غاصب صهیونی در چارچوب ناکامیهای راهبردی این رژیم منحوس بررسی شود. تداوم جنگ، افزایش هزینههای نظامی و اقتصادی، اختلاف درباره مسئولیت شکستهای امنیتی و ناتوانی در تبدیل برتری تسلیحاتی به دستاوردهای سیاسی پایدار، شکاف میان سطوح سیاسی و امنیتی را افزایش داده است. ساختاری که امنیت خود را بر اشغالگری، برتری نظامی و حمایت قدرتهای خارجی بنا کرده، اکنون با این واقعیت مواجه است که قدرت نظامی بهتنهایی قادر به حل بحرانهای سیاسی و اجتماعی یا ازمیانبردن اراده مقاومت در منطقه نیست.
بحرانهای انباشته شده در تل آویو
از این منظر، بحران کنونی صرفاً اختلاف بر سر ترکیب دولت نیست، بلکه نشانهای از فشارهای اَنباشته بر مشروعیت و کارآمدی ساختار حاکم در سرزمینهای اشغالی است. در چنین شرایطی، یکی از سناریوهای قابلتأمل، تلاش نتانیاهو برای انتقال بحران داخلی به عرصه خارجی و تشدید تقابل با جمهوری اسلامی ایران است. در ادبیات راهبردی، استفاده از تهدید خارجی برای تغییر دستور کار افکار عمومی، ایجاد همبستگی داخلی و محدودکردن میدان مانور مخالفان، سازوکاری شناختهشده است. نتانیاهو طی سالهای گذشته پرونده ایران را به یکی از محورهای اصلی سیاست امنیتی و تبلیغاتی خود تبدیل کرده و همواره کوشیده است با برجستهسازی تهدید ایران، خود را بهعنوان گزینه اصلی مدیریت امنیت اسرائیل معرفی کند.
ازاینرو، احتمال بهرهبرداری سیاسی او از تنش با ایران در شرایط تضعیف موقعیت داخلی، موضوعی است که نمیتوان از محاسبات امنیتی منطقه کنار گذاشت. گزارشهای اخیر درباره تلاش نتانیاهو برای جلب حمایت آمریکا از اقدام نظامی مجدد علیه ایران و اختلافنظر او با برخی مقامهای امنیتی اسرائیل، اهمیت این سناریو را افزایش داده است. بااینحال، باید میان تلاش برای ایجاد زمینه سیاسی و عملیاتی حمله، احتمال اتخاذ تصمیم نهایی و وقوع واقعی تجاوز نظامی تمایز قائل شد.
محاسبات راهبردی نتانیاهو
از منظر محاسبات راهبردی نیز، تشدید تنش با ایران ممکن است برای نتانیاهو چند کارکرد داشته باشد: منحرفکردن توجه افکار عمومی از بحران تشکیل دولت، تحتفشار قراردادن احزاب مخالف برای همراهی با دولت در شرایط اضطراری، ایجاد زمینه برای تشکیل دولت وحدت ملی و بازسازی تصویر امنیتی نخستوزیر. بااینحال، چنین اقدامی الزاماً به تقویت موقعیت سیاسی او منجر نخواهد شد. جنگ، پدیدهای قابلکنترل و محدود به اراده آغازکننده آن نیست و هرگونه تجاوز به ایران میتواند پیامدهایی فراتر از محاسبات اولیه طراحان آن ایجاد کند. افزایش هزینههای نظامی، آسیبپذیری زیرساختها، گسترش دامنه جغرافیایی درگیری و فشارهای سیاسی و اقتصادی، از جمله پیامدهایی است که میتواند بحران داخلی اسرائیل را عمیقتر سازد.از این منظر، بحران داخلی تلآویو را باید در پیوند با پیامدهای سیاستهای اشغالگرانه و ناکامی راهبردی این رژیم اشغالگر در تحمیل نظم مطلوب خود بر منطقه تحلیل کرد. درعینحال، نباید تغییر دولت در اسرائیل را معادل تغییر ماهیت سیاستهای آن در قبال ایران و جبهه مقاومت دانست.
مخالفان نتانیاهو نیز در میان خود چهرههایی باسابقه نظامی و دیدگاههای امنیتی سختگیرانه دارند؛ بنابراین، مسئله اصلی برای جمهوری اسلامی ایران، صرفاً رفتن یا ماندن یک نخستوزیر نیست، بلکه مواجهه هوشمندانه با مجموعه تهدیدهایی است که ممکن است مستقل از ترکیب دولت اسرائیل ادامه پیدا کند. جبهه مقاومت نیز باید باتوجهبه شرایط سیاسی، اجتماعی و امنیتی هر یک از عرصههای منطقه و بر مبنای اراده و منافع بازیگران آن تحلیل شود؛ نه با نگاهی یکسان و تقلیلگرایانه.
نتیجه گیری
در مجموع، شکست نتانیاهو در انتخاب رئیس کنست نشانهای از تضعیف موقعیت سیاسی او و تشدید بحران قدرت در رژیم صهیونیستی است. احتمال تسری این شکست به نخستوزیری وجود دارد، اما تحقق آن به توانایی مخالفان در تشکیل ائتلافی پایدار بستگی خواهد داشت. همزمان، احتمال استفاده از تنش با ایران برای مدیریت بحران داخلی اسرائیل، سناریویی است که باید با هوشیاری دنبال شود. برای جمهوری اسلامی ایران و جبهه مقاومت، مسئله اصلی نه انتظار برای فروپاشی خودبهخودی ساختار سیاسی رژیم کودککُش اسرائیل، بلکه تبدیل شناخت دقیق تحولات به آمادگی دفاعی، بازدارندگی مؤثر، انسجام منطقهای و ابتکار عمل سیاسی و دیپلماتیک است. پیام راهبردی این مقطع روشن است: بحران قدرت در تلآویو نباید به محاسبهای غلط درباره اراده و توان دفاعی ایران منجر شود؛ هرگونه تجاوز به جمهوری اسلامی میتواند هزینههایی فراتر از برآوردهای اولیه به رژیم صهیونیستی تحمیل کند و دامنه بحران منطقهای و فرامنطقهای را در گسترش دهد.