صنعت چوب و کاغذ؛ ستون فقرات اشتغال پایدار

دکتر محمد جعفر فرد حسینی
مدیرعامل شرکت صنایع چوب و کاغذ مازندران
صنعت چوب و کاغذ به عنوان یکی از قدیمی‌ترین و استراتژیک‌ترین صنایع جهان، همواره نقش کلیدی در اقتصاد ملی کشورها ایفا کرده است. در ایران اما، این صنعت فراتر از تولید کاغذ و محصولات سلولزی، ظرفیتی عظیم برای خلق «اشتغال پایدار» و تحقق عدالت منطقه‌ای دارد.
اشتغال پایدار در این صنعت، ماهیتی «زنجیره‌ای» دارد. برخلاف صنایع تک‌محصولی که وابستگی شدیدی به نوسانات مقطعی دارند، صنعت چوب و کاغذ از مرحله کاشت و زراعت چوب تا صنایع جانبی نظیر مبلمان، بسته‌بندی، صنایع چاپ و حتی صنایع شیمیایی مرتبط با سلولز را شامل می‌شود. این یعنی ایجاد شغل برای گروه‌های متنوعی از نیروی کار؛ از کشاورزان و متخصصان حوزه جنگلداری گرفته تا مهندسان شیمی، طراحان صنعتی و کارگران فنی.
مهم‌ترین مزیت این صنعت، «بومی بودن» آن است. بخش قابل توجهی از فرآیندهای این زنجیره در مناطق دور از پایتخت و در نزدیکی منابع اولیه شکل می‌گیرد. این ویژگی، مانع از تمرکزگرایی و مهاجرت بی‌رویه از روستاها و شهرهای کوچک به کلان‌شهرها می‌شود. در واقع، توسعه صنعت چوب و کاغذ به معنای توسعه متوازن سرزمینی است.
با توجه به نیاز روزافزون به محصولات سلولزی در عصر بسته‌بندی‌های مدرن، سرمایه‌گذاری در این بخش می‌تواند منجر به ایجاد کسب‌وکارهای کوچک و متوسط (SMEs) شود که ذیل زنجیره ارزشِ صنایع بزرگ فعالیت می‌کنند. این شبکه‌ی گسترده از کارگاه‌ها، خود بهترین بستر برای اشتغال‌زایی انبوه و پایدار است.
برای بهره‌برداری از این پتانسیل، مدیریت کلان کشور باید دو رویکرد را در اولویت قرار دهد: نخست، ترویج «زراعت چوب» برای کاهش فشار بر جنگل‌های طبیعی و تأمین مواد اولیه پایدار، و دوم، حمایت از صنایع پایین‌دست برای افزایش ارزش افزوده. اگر سیاست‌گذاری‌ها به سمت نوسازی ماشین‌آلات و استفاده از فناوری‌های کاهش ضایعات حرکت کند، صنعت چوب و کاغذ می‌تواند به یکی از پایدارترین و اشتغال‌زاترین بخش‌های اقتصاد غیرنفتی ایران تبدیل شود؛ صنعتی که نه فقط کاغذ، بلکه فرصت‌های شغلی بی‌شماری را برای نسل جوان تولید می‌کند.