یک مقام مسئول موسسه تحقیقات آب اعلام کرد:
هوش مصنوعی و مدلهای اقلیمی، آینده کاهشی تراز آب دریای خزر را تأیید کردند
نتایج مطالعات موسسه تحقیقات آب نشان میدهد تراز آب دریای خزر از سال ۱۳۷۴ تاکنون بیش از ۲٫۵ متر کاهش یافته و پیشبینیهای مبتنی بر هوش مصنوعی و مدلهای اقلیمی نیز تداوم این روند کاهشی را در دهههای آینده تأیید میکند.به گزارش روابط عمومی موسسه تحقیقات آب،معصومه بنیهاشمی، مدیر مرکز مطالعات و تحقیقات دریای خزر موسسه تحقیقات آب، با اشاره به نوسانات تاریخی سطح آب دریای خزر اظهار کرد: دریای خزر بهعنوان بزرگترین پهنه آبی محصور در خشکی جهان، همواره با نوسانات طبیعی سطح آب مواجه بوده است. بررسی دادههای ثبتشده در ایستگاههای ترازسنجی نزدیک به دو قرن اخیر نشان میدهد این دریا دورههای متناوب افزایش و کاهش سطح آب را تجربه کرده، اما از اواسط دهه ۱۳۷۰ شمسی تاکنون، روندی کاهشی و نسبتاً پایدار برتراز آب آن حاکم شده است.وی افزود:نتایج این بررسیها نشان میدهد تراز آب دریای خزر از سال ۱۳۷۴ تاکنون بیش از ۲۵۰ سانتیمتر کاهش یافته است؛ بهگونهای که حدود ۹۰ سانتیمتر از این کاهش تنها در فاصله سالهای ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۳ رخ داده و میانگین تراز آب در سال ۱۴۰۳ به منفی ۲۸٫۱۵ متر رسیده است. برآوردها حاکی از آن است که در چهار سال گذشته، حدود ۳۶۰ میلیارد مترمکعب از حجم آب دریای خزر کاسته شده است.بنیهاشمی تأکید کرد: شواهد موجود نشان میدهد در صورت تداوم شرایط کنونی، تراز آب دریای خزر در سال ۱۴۰۴ از رکورد حداقل تراز ثبتشده در ۵۰۰ سال اخیر این دریا نیز عبور خواهد کرد. همچنین نرخ کاهش سالانه تراز آب که در فاصله سالهای ۱۳۷۴ تا ۱۳۸۶ حدود ۲ تا ۳ سانتیمتر در سال بوده، در سالهای اخیر به بیش از ۲۰ سانتیمتر در سال افزایش یافته است.
مدیر مرکز مطالعات و تحقیقات دریای خزر با اشاره به عوامل مؤثر بر نوسانات تراز آب این دریا گفت: نوسانات تراز آب دریای خزر بهطور عمده تحت تأثیر شرایط هیدرواقلیمی حوضه آبریز آن قرار دارد. ورودی آب به این پهنه آبی عمدتاً از طریق رواناب رودخانهها و بارش مستقیم بر سطح دریا تأمین میشود و تبخیر از سطح دریا، مهمترین مؤلفه خروجی آن به شمار میرود. از این رو، تغییرات دما و شرایط اقلیمی نقش تعیینکنندهای در بیلان آبی دریای خزر ایفا میکند.وی با اشاره به روند افزایشی دمای سطح آب دریای خزر بیان کرد: بررسیها نشان میدهد میانگین دمای سطح آب در طی ۹ سال گذشته بالاتر از مقدار نرمال یا میانگین بلندمدت بوده و این روند افزایشی ادامه دارد. این وضعیت که همسو با پدیده گرمایش جهانی و تغییر اقلیم است، موجب افزایش تبخیر و تشدید کاهش تراز آب دریای خزر شده و روند فزاینده آن با ورودی رودخانهها قابل جبران نیست؛ضمن آنکه آورد رودخانهها نیز درسالهای اخیر از سیری نزولی برخوردار بوده است.بر اساس تکالیف مندرج در بند «ح» ماده ۴۰ قانون برنامه پنجساله هفتم پیشرفت کشور، بنیهاشمی از اجرای مطالعهای جامع برای پیشبینی تغییرات تراز آب دریای خزر تا افق ۲۰۵۰ توسط پژوهشکده مطالعات و تحقیقات منابع آب موسسه تحقیقات آب خبر داد و گفت: در این مطالعه، برای نخستین بار در سطح ملی، از دو رویکرد مستقل شامل توسعه مدلهای بیلان آبی مبتنی بر سناریوهای اقلیمی و بهکارگیری روشهای هوش مصنوعی و یادگیری ماشین برای پیشبینی مستقیم تراز آب استفاده شده است.
وی افزود: نتایج حاصل از این مطالعات نشان میدهد حتی درسناریوهای خوشبینانه نیز احتمال کاهش معنادار تراز آب دریای خزر بسیار بالا است؛بهطوری که میزان کاهش تراز آب در افق ۲۵ سال آینده در سناریوی خوشبینانه حدود ۱٫۸ متر،در سناریوی میانی حدود ۳ متر و در سناریوی بدبینانه بیش از ۴ متر پیشبینی میشود.مدیر مرکز مطالعات و تحقیقات دریای خزر تأکید کرد: بخش عمده این کاهش ناشی از تداوم روند افزایشی دما و افزایش تبخیر سالانه از سطح دریا بوده و حتی در سناریوهای میانی نیز بهبود معناداری در بیلان آبی دریای خزر مشاهده نمیشود.هرچند عدم قطعیت پیشبینیها با افزایش افق زمانی بیشتر میشود، اما جهت کلی تغییرات در تمامی سناریوها کاهشی است.بنیهاشمی در پایان با اشاره به پیامدهای کاهش تراز آب دریای خزر خاطرنشان کرد:افت سطح آب میتواند چالشهایی را برای زیرساختها و کاربریهای ساحلی، بنادر و فعالیتهای دریانوردی، شیلات، آبگیر نیروگاهها،تالابها و اکوسیستمهای ساحلی به همراه داشته باشد؛موضوعی که در سواحل جنوبی خزر به دلیل تراکم جمعیتی و تمرکز زیرساختها از اهمیت ویژهای برخوردار است.وی تأکید کرد:دریای خزر در حال گذار از یک سامانه با نوسانات طبیعی بلندمدت به سامانهای بهشدت متأثر از تغییر اقلیم است و رویکرد اصلی باید بر سازگاری با کاهش تراز آب و بهرهگیری از نتایج مطالعات علمی در برنامهریزیهای توسعهای متمرکز شود.
