نگاهی به عملکرد شرکت ملی پالایش و پخش فرآوردههای نفتی ایران در دولت چهاردهم
تغییر رویکرد استراتژیک: از عرضهمحوری به مدیریت مصرف
شرکت ملی پالایش و پخش فرآوردههای نفتی ایران در ابتدای دولت چهاردهم با شرایط ویژهای مواجه شد: کاهش محسوس ذخایر استراتژیک بنزین و نفتگاز نیروگاهی، ناترازی در تولید و مصرف فرآوردهها، و فشار همزمان بر شبکه توزیع و نیروگاهها. این چالشها میتوانست پایداری تأمین سوخت کشور را با خطر جدی مواجه کند.پاسخ شرکت به این وضعیت، تغییر راهبردی از سیاست سنتی «عرضهمحوری» به «مدیریت مصرف» بود. بر این اساس، برنامهای جامع تدوین شد که محورهای اصلی آن شامل نگهداشت و افزایش تولید، ارتقای کیفیت فرآوردهها، بهینهسازی مصرف، توسعه زیرساخت و توازن ذخایر سرزمینی بود. این رویکرد، نه تنها کمبودها را جبران کرد بلکه مسیر تحقق پایداری بلندمدت انرژی را هموار ساخت.
افزایش تولید و ارتقای کیفیت سوخت
رشد خوراک و تثبیت ظرفیت پالایشگاهییکی از گامهای کلیدی در کاهش ناترازی سوخت، افزایش ظرفیت تولید و بهرهبرداری حداکثری از پالایشگاههای کشور بود. خوراک نفت خام و میعانات گازی پالایشگاهها با ۴٪ افزایش به حدود ۲ میلیون و ۳۷۰ هزار بشکه در روز رسید. این افزایش خوراک، زمینه را برای بهرهبرداری کامل از ظرفیتهای پالایشگاهی فراهم کرد.همزمان با افزایش خوراک، تولید بنزین کشور بهصورت پایدار ۳٪ (معادل ۳ میلیون لیتر در روز) و تولید نفتگاز ۴٪ (معادل ۴ میلیون لیتر در روز) رشد یافت.این اقدام، به کاهش ناترازی فرآوردهها کمک کرد و توانست فشار بر شبکه توزیع را کاهش دهد.
سرمایهگذاری هدفمند برای سوخت با کیفیت
در کنار افزایش کمی تولید،کیفیت فرآوردهها نیز مورد توجه قرار گرفت. طرحهای ارتقای کیفی پالایشگاهی به ارزش ۸۷۵ میلیون دلار در پالایشگاههای آبادان، شیراز و اصفهان به بهرهبرداری رسید. نتیجه این سرمایهگذاری، افزایش تولید بنزین و نفتگاز مطابق استانداردهای یورو ۴ و ۵ بود، که علاوه بر ارتقای کیفیت سوخت، اثرات زیستمحیطی مثبتی نیز به همراه داشت.همچنین برای حفظ پایداری تولید، ۲۲ واحد پالایشگاهی تحت تعمیرات اساسی قرار گرفت و برخی پروژههای کلیدی زودتر از برنامه وارد مدار بهرهبرداری شدند. این اقدامات، ظرفیت پالایشگاهی کشور را تثبیت کرده و ریسک افت تولید را کاهش داد.
مدیریت مصرف و بهینهسازی انرژی
صفر شدن واردات نفتگاز و کنترل مصرف بنزینبا توجه به افزایش تولید، مدیریت مصرف بهعنوان مکمل حیاتی دنبال شد. نتیجه این رویکرد، صفر شدن واردات نفتگاز در سال جاری بود و مصرف این فرآورده حدود ۴ میلیون لیتر در روز کاهش یافت. اصلاح تدریجی قیمت و نظام یارانه بنزین نیز موجب شد سهم استفاده از کارت آزاد جایگاهها از ۴۳٪ به ۲۵٪ کاهش یابد و شدت رشد مصرف بنزین نسبت به سه سال گذشته ۵۰٪ کمتر شود. این اقدامات نشاندهنده موفقیت سیاستهای مدیریت مصرف بدون ایجاد شوک در شبکه توزیع است.تحول در صنعت CNG و کاهش مصرف سوخت مایعصنعت CNG نیز شاهد رشد قابل توجهی بود. با بازپرداخت ۴۴ میلیون دلار از مطالبات پیمانکاران از طریق اوراق صرفهجویی گاز، تولید کارخانهای، تبدیل کارگاهی و تعویض مخازن فرسوده CNG ۴۶٪ افزایش یافت. این تحول نه تنها مصرف سوختهای مایع را کاهش داد (۱۱٪ کاهش در مصرف گاز مایع و ۱٪ کاهش در مصرف نفتگاز غیرنیروگاهی) بلکه بهرهوری انرژی را در سطح ملی بهبود بخشید.تقویت پایداری شبکه برقدر بخش نیروگاهی، تأمین نفتگاز با ۴۶٪ افزایش همراه بود که نقش مهمی در پایداری شبکه برق کشور ایفا کرد. این اقدام، به ویژه در دورههای اوج مصرف، از بروز اختلال در تأمین برق جلوگیری کرد. همچنین بسته نوسازی ناوگان به ارزش ۵۰۰ میلیون دلار تعریف شد و پذیرش اوراق صرفهجویی نفتگاز، مسیر تأمین مالی این طرحها را هموار کرد.
توسعه زیرساخت و توازن ذخایر
بهرهبرداری از شبکه خطوط لوله جدیدبرای ایجاد شبکه پایدار توزیع سوخت، بیش از ۱۰۰۰ کیلومتر خط لوله انتقال نفت خام و فرآورده در نقاط مختلف کشور به بهرهبرداری رسید. این خطوط شامل مسیرهای بندرعباس–رفسنجان، سبزآب–شازند، تبریز–خوی–ارومیه و انشعاب خط خوراک پالایشگاه بندرعباس بودند. علاوه بر این، ۶ نیروگاه به شبکه خطوط لوله متصل شدند که ریسک انتقال سوخت مایع و احتمال انحراف را بهطور قابلتوجهی کاهش داد.ثبت رکورد ذخایر و آمادگی زمستانیذخایر نفتگاز نیروگاهی در ابتدای دوره سوخت زمستانی به ۴.۳ میلیارد لیتر رسید که رکوردی تاریخی در صنعت بود. متوسط تحویل روزانه نفتگاز در زمستان ۱۴۰۳ نسبت به سال قبل ۵۱٪ افزایش داشت و ۴۲۱ میلیون لیتر نفتکوره کمگوگرد در نیروگاههای بخاری منتخب توزیع شد. این اقدامات، آمادگی کشور برای عبور ایمن از دوره سرد سال را تضمین کرد.
سرمایه انسانی، نوآوری و تحول دیجیتال
تقویت سرمایه انسانی و شایستگیهادر کنار اقدامات عملیاتی، توسعه سرمایه انسانی نیز در اولویت قرار گرفت. بهبود نظام جبران خدمات، استقرار نظام جانشینپروری و تأسیس مرکز «نمو، شکوفایی و ارزیابی صنعت پالایش و پخش» موجب شد تا شایستگیها و مهارتهای نیروی انسانی تقویت شود.تحول دیجیتال و پژوهش نوآورانهدر حوزه نوآوری، فرآیند تأسیس صندوق سرمایهگذاری خطرپذیر شرکتی (CVC) درمراحل نهایی قرار دارد. همزمان، با اجرای گامهای تحول دیجیتال و استقرار سامانه هوش تجاری اختصاصی، ۵۰٪ از فرآیندهای زنجیره ارزش صنعت پالایش و پخش تحت پوشش سامانههای هوشمند قرار گرفت و امکان تصمیمگیری دادهمحور و بهینه فراهم شد.عملکرد شرکت ملی پالایش و پخش فرآوردههای نفتی ایران در دولت چهاردهم نشان میدهد که ترکیب افزایش تولید، ارتقای کیفیت سوخت، مدیریت مصرف، توسعه زیرساخت و توازن ذخایر توانست ناترازی انرژی را کاهش دهد و پایداری شبکه سوخت و برق کشور را تقویت کند.
