مروری بر آنچه در هفتاد روز پیشین در تنگه هرمز گذشت
نقشههای بر آب آمریکا زیر آتش ایران
گروه سیاسی
تنگه هرمز، شریانی که حدود بیست درصد از کل نفت جهان از میان آن میگذرد، در ساعات اخیر صحنه یکی از پرتنشترین رویاروییهای دریایی در منطقه خاورمیانه بوده است. آنچه در روزهای اخیر رخ داده، تنها یک کشمکش محدود دریایی نیست؛ بلکه نمایشی آشکار از میل به سلطهجویی آمریکا در یک آبراه استراتژیک است که جمهوری اسلامی ایران، بهمثابه قدرتی منطقهای، حاکمیت و مسئولیت امنیتی خود بر آن را بارها و بهصراحت اعلام کرده است.
پس از آغاز جنگ تحمیلی آمریکا و اسرائیل علیه ایران در نهم اسفندماه سال گذشته، تهران در اقدامی راهبردی تنگه هرمز را برای عبور کشتیها بست. از آن زمان تنگه هرمز بهوسیله نیروهای نظامی ایران بسته شده و هرگونه عبور و مرور تنها با کسب اجازه از ایران ممکن بوده است. این تصمیم نه یک اقدام تهاجمی، بلکه پاسخی حسابشده به تجاوزی بود که به خاک و مردم ایران تحمیل شده بود.
در این میان، دولت دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، با اعلام آنچه «پروژه آزادی» نامیده، گامی مخاطرهآمیز برداشت. بیش از صد هواپیما و حدود پانزده هزار نیروی ارتش آمریکا در این عملیات مشارکت دارند. اما این عملیات از همان ابتدا با ابهامات جدی روبهرو بود؛ در پست ترامپ و بیانیه رسمی سنتکام، اشارهای به این موضوع نشده بود که آمریکاییها میخواهند کشتیهای تجاری محبوس در خلیج فارس را اسکورت کنند، چرا که کارشناسان مختلف بر این نکته اتفاقنظر دارند که اسکورت صدها کشتی حاضر در خلیج فارس، عملیاتی نیست که امکانات دریایی موجود آمریکا در منطقه ظرفیت آن را داشته باشد.
واکنش جمهوری اسلامی ایران به این اقدام تحریکآمیز، سریع، دقیق و قاطعانه بود. نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران اعلام کرد ناوشکنهای ایالات متحده آمریکا با خاموش کردن رادارهای خود در دریای عمان قصد نزدیک شدن به تنگه هرمز را داشتند که بلافاصله پس از روشن کردن رادارهایشان، کشف و با اخطار رادیویی نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران مبنی بر مخاطرات نقض آتشبس مواجه شدند. ایران یکبار هشدار داد؛ هشداری که با بیتوجهی واشنگتن روبهرو شد. دلاورمردان ارتش پس از بیتوجهی ناوشکنهای آمریکایی، در اخطاری مجدد، صراحتاً اعلام کردند که هرگونه تلاش برای ورود به تنگه هرمز، نقض آتشبس تلقی شده و با واکنش نیروهای دریایی مواجه خواهد شد.
اما آمریکا به هشدارها اعتنا نکرد. در شامگاه پنجشنبه، هفتم مه، اوضاع به شدت بحرانی شد. سخنگوی قرارگاه مرکزی حضرت خاتمالانبیا در بیانیهای اعلام کرد که ارتش متجاوز آمریکا با نقض آتشبس، یک کشتی نفتکش ایرانی در حال حرکت از آبهای ساحلی ایران در منطقه جاسک به سمت تنگه هرمز و همچنین یک کشتی دیگر در حال ورود به تنگه هرمز را روبهروی بندر فجیره امارات مورد هدف قرار داد؛ و همزمان مناطق غیرنظامی را با همکاری برخی از کشورهای منطقه در سواحل بندر خمیر، سیریک و جزیره قشم مورد تعرض هوایی قرار داد.
پاسخ ایران درنگ نکرد. نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران بلافاصله و در اقدامی متقابل، شناورهای نظامی آمریکا در شرق تنگه هرمز و جنوب بندر چابهار را مورد هجوم قرار داده و خسارات قابل توجهی به آنها وارد کردند. روایت رسمی تهران از این رویداد با گزارش خبرنگار فاکسنیوز، جنیفر گریفین، که به نقل از یک مقام ارشد آمریکایی از حمله واشنگتن به بندر قشم و بندرعباس خبر داد، همخوانی داشت؛ هرچند آن مقام آمریکایی تأکید کرد که این حمله به معنای آغاز دوباره جنگ یا پایان آتشبس نیست.
خبرگزاری نیمهرسمی تسنیم نزدیک به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، در گزارشی تفصیلی اعلام کرد که سه ناوشکن آمریکایی در نزدیکی تنگه هرمز هدف حمله نیروی دریایی ایران قرار گرفتهاند و نیروهای ایرانی حملات خود را با موشک و پهپاد انتحاری انجام دادهاند. سنتکام، فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا در خاورمیانه، این ادعا را با روایت متفاوتی پاسخ داد و مدعی شد نیروهای آمریکایی حملات ایران را رهگیری و با اقدامات دفاعی پاسخ دادند، چرا که ناوشکنهای موشکانداز نیروی دریایی آمریکا در ۷ مه از تنگه هرمز به خلیج عمان عبور میکردند. واشنگتن مدعی شد هیچ یک از داراییهای ایالات متحده مورد اصابت قرار نگرفته؛ ادعایی که با روایت رسمی تهران در تضاد آشکار است.
در همان شب، رسانههای ایرانی از صداهای انفجار در مناطق جنوبی کشور خبر دادند. خبرگزاری ایرنا نوشت که دو صدای مهیب در غرب پایتخت شنیده شد و به دنبال آن برای چندین دقیقه صدای شلیک ممتد پدافند در غرب تهران به گوش رسید؛ انفجارها در ساعت ۲۳:۵۲ شامگاه پنجشنبه روی دادند. در عین حال، تصاویر ماهوارهای ناسا نیز وضعیت بحرانی در آبراه را تأیید کرد؛ تصاویر ناسا چندین کشتی را در محدوده تنگه هرمز در حال آتشسوزی نشان داد.
در بُعد دیپلماتیک، وزیر امور خارجه ایران، عراقچی، از ترفندی آمریکایی پرده برداشت. او در نامهای خطاب به شورای امنیت سازمان ملل نوشت که قطعنامه پیشنهادی آمریکا و بحرین درباره تنگه هرمز، یکسویه و تحریکآمیز است و از جامعه بینالمللی خواست اجازه ندهد شورای امنیت ابزار دست متجاوزان شود.
در همین حال، موضعگیری سخنگوی وزارت امور خارجه ایران نیز قابل تأمل بود. او تأکید کرد که ایران خود را «پاسدار و نگهبان تنگه هرمز» میداند و امنیت این آبراه راهبردی را بخشی از مسئولیت حاکمیتی خود تعریف کرده است. وی همچنین مدعی شد ناامنیهای اخیر نتیجه اقدامات نظامی آمریکا و متحدانش بوده و پیش از این، تنگه هرمز مسیر امنی برای تجارت جهانی بوده است.
واکنش جهانی نیز نشان از جدی بودن بحران داشت. استفان دوجاریک، سخنگوی سازمان ملل متحد، با اشاره به تحولات اخیر گفت همه این رویدادها نگرانکننده هستند و چیزی که جامعه بینالمللی نمیخواهد شاهد آن باشد، بازگشت به درگیریهای مستقیم و نظامی در منطقه است. این بیانیه خود به معنای اعتراف ضمنی به جدی بودن اقدام آمریکا در برانگیختن تنش است.
آژانس خبری بلومبرگ نیز تأثیر این رویدادها بر حملونقل دریایی را بهروشنی منعکس کرد. بلومبرگ گزارش داد که تحولات این هفته در خصوص تنگه هرمز باعث احتیاط بیشتر در بخش باربری شده و همزمان با گسترش دامنه کنترل ایران بر منطقه، کشتیهای بیشتری به دور از تنگه هرمز تجمع کردهاند. این واقعیت نشان میدهد که استراتژی ایران در کنترل تنگه، بازدارندگی عملی ایجاد کرده است.
محمد مخبر، مشاور و دستیار مقام معظم رهبری، در تحلیلی کوتاه اما دقیق از معنای این تحولات پرده برداشت. وی با اشاره به تحولات اخیر منطقه نوشت که تنشزایی در تنگه هرمز و دومینوی شکست برابر ایران، به تنزل هژمونی آمریکا ختم شده است. این تحلیل با واقعیتهای میدانی همخوانی دارد؛ آمریکایی که با بیش از پانزده هزار نیرو وارد عرصه شده، با مقاومتی مواجه شده که هزینههای سیاسی و نظامی سنگینی بر او تحمیل میکند.
پایگاه خبری واینت در گزارشی نوشت که تحولات اخیر نشان میدهد جمهوری اسلامی در پی «تثبیت موقعیت برتر خود» در تنگه هرمز است و میکوشد کنترل یکی از مهمترین شریانهای انرژی جهان را حفظ کند. این تحلیل از یک رسانه اسرائیلی، اعتراف روشنی است به اینکه ایران در این معادله، بازیگر اصلی و دست بالا را دارد.
آنچه در روزهای اخیر در تنگه هرمز رخ داده، تنها یک درگیری دریایی نیست؛ بلکه نقطه عطفی در تاریخ قدرتنمایی جمهوری اسلامی ایران در منطقه است. ایران ثابت کرده که برای دفاع از تمامیت ارضی خود، از هیچ اقدامی دریغ نمیکند و هر تجاوزی پاسخی متناسب دریافت خواهد کرد. ترامپ گفته که این درگیری «یک انحراف کوچک» است؛ اما واقعیتهای میدانی نشان میدهد که آمریکا در تنگهای گیر افتاده که خروج از آن بدون پرداخت هزینه ممکن نیست.
تنگه هرمز، شریانی که حدود بیست درصد از کل نفت جهان از میان آن میگذرد، در ساعات اخیر صحنه یکی از پرتنشترین رویاروییهای دریایی در منطقه خاورمیانه بوده است. آنچه در روزهای اخیر رخ داده، تنها یک کشمکش محدود دریایی نیست؛ بلکه نمایشی آشکار از میل به سلطهجویی آمریکا در یک آبراه استراتژیک است که جمهوری اسلامی ایران، بهمثابه قدرتی منطقهای، حاکمیت و مسئولیت امنیتی خود بر آن را بارها و بهصراحت اعلام کرده است.
پس از آغاز جنگ تحمیلی آمریکا و اسرائیل علیه ایران در نهم اسفندماه سال گذشته، تهران در اقدامی راهبردی تنگه هرمز را برای عبور کشتیها بست. از آن زمان تنگه هرمز بهوسیله نیروهای نظامی ایران بسته شده و هرگونه عبور و مرور تنها با کسب اجازه از ایران ممکن بوده است. این تصمیم نه یک اقدام تهاجمی، بلکه پاسخی حسابشده به تجاوزی بود که به خاک و مردم ایران تحمیل شده بود.
در این میان، دولت دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، با اعلام آنچه «پروژه آزادی» نامیده، گامی مخاطرهآمیز برداشت. بیش از صد هواپیما و حدود پانزده هزار نیروی ارتش آمریکا در این عملیات مشارکت دارند. اما این عملیات از همان ابتدا با ابهامات جدی روبهرو بود؛ در پست ترامپ و بیانیه رسمی سنتکام، اشارهای به این موضوع نشده بود که آمریکاییها میخواهند کشتیهای تجاری محبوس در خلیج فارس را اسکورت کنند، چرا که کارشناسان مختلف بر این نکته اتفاقنظر دارند که اسکورت صدها کشتی حاضر در خلیج فارس، عملیاتی نیست که امکانات دریایی موجود آمریکا در منطقه ظرفیت آن را داشته باشد.
واکنش جمهوری اسلامی ایران به این اقدام تحریکآمیز، سریع، دقیق و قاطعانه بود. نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران اعلام کرد ناوشکنهای ایالات متحده آمریکا با خاموش کردن رادارهای خود در دریای عمان قصد نزدیک شدن به تنگه هرمز را داشتند که بلافاصله پس از روشن کردن رادارهایشان، کشف و با اخطار رادیویی نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران مبنی بر مخاطرات نقض آتشبس مواجه شدند. ایران یکبار هشدار داد؛ هشداری که با بیتوجهی واشنگتن روبهرو شد. دلاورمردان ارتش پس از بیتوجهی ناوشکنهای آمریکایی، در اخطاری مجدد، صراحتاً اعلام کردند که هرگونه تلاش برای ورود به تنگه هرمز، نقض آتشبس تلقی شده و با واکنش نیروهای دریایی مواجه خواهد شد.
اما آمریکا به هشدارها اعتنا نکرد. در شامگاه پنجشنبه، هفتم مه، اوضاع به شدت بحرانی شد. سخنگوی قرارگاه مرکزی حضرت خاتمالانبیا در بیانیهای اعلام کرد که ارتش متجاوز آمریکا با نقض آتشبس، یک کشتی نفتکش ایرانی در حال حرکت از آبهای ساحلی ایران در منطقه جاسک به سمت تنگه هرمز و همچنین یک کشتی دیگر در حال ورود به تنگه هرمز را روبهروی بندر فجیره امارات مورد هدف قرار داد؛ و همزمان مناطق غیرنظامی را با همکاری برخی از کشورهای منطقه در سواحل بندر خمیر، سیریک و جزیره قشم مورد تعرض هوایی قرار داد.
پاسخ ایران درنگ نکرد. نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران بلافاصله و در اقدامی متقابل، شناورهای نظامی آمریکا در شرق تنگه هرمز و جنوب بندر چابهار را مورد هجوم قرار داده و خسارات قابل توجهی به آنها وارد کردند. روایت رسمی تهران از این رویداد با گزارش خبرنگار فاکسنیوز، جنیفر گریفین، که به نقل از یک مقام ارشد آمریکایی از حمله واشنگتن به بندر قشم و بندرعباس خبر داد، همخوانی داشت؛ هرچند آن مقام آمریکایی تأکید کرد که این حمله به معنای آغاز دوباره جنگ یا پایان آتشبس نیست.
خبرگزاری نیمهرسمی تسنیم نزدیک به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، در گزارشی تفصیلی اعلام کرد که سه ناوشکن آمریکایی در نزدیکی تنگه هرمز هدف حمله نیروی دریایی ایران قرار گرفتهاند و نیروهای ایرانی حملات خود را با موشک و پهپاد انتحاری انجام دادهاند. سنتکام، فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا در خاورمیانه، این ادعا را با روایت متفاوتی پاسخ داد و مدعی شد نیروهای آمریکایی حملات ایران را رهگیری و با اقدامات دفاعی پاسخ دادند، چرا که ناوشکنهای موشکانداز نیروی دریایی آمریکا در ۷ مه از تنگه هرمز به خلیج عمان عبور میکردند. واشنگتن مدعی شد هیچ یک از داراییهای ایالات متحده مورد اصابت قرار نگرفته؛ ادعایی که با روایت رسمی تهران در تضاد آشکار است.
در همان شب، رسانههای ایرانی از صداهای انفجار در مناطق جنوبی کشور خبر دادند. خبرگزاری ایرنا نوشت که دو صدای مهیب در غرب پایتخت شنیده شد و به دنبال آن برای چندین دقیقه صدای شلیک ممتد پدافند در غرب تهران به گوش رسید؛ انفجارها در ساعت ۲۳:۵۲ شامگاه پنجشنبه روی دادند. در عین حال، تصاویر ماهوارهای ناسا نیز وضعیت بحرانی در آبراه را تأیید کرد؛ تصاویر ناسا چندین کشتی را در محدوده تنگه هرمز در حال آتشسوزی نشان داد.
در بُعد دیپلماتیک، وزیر امور خارجه ایران، عراقچی، از ترفندی آمریکایی پرده برداشت. او در نامهای خطاب به شورای امنیت سازمان ملل نوشت که قطعنامه پیشنهادی آمریکا و بحرین درباره تنگه هرمز، یکسویه و تحریکآمیز است و از جامعه بینالمللی خواست اجازه ندهد شورای امنیت ابزار دست متجاوزان شود.
در همین حال، موضعگیری سخنگوی وزارت امور خارجه ایران نیز قابل تأمل بود. او تأکید کرد که ایران خود را «پاسدار و نگهبان تنگه هرمز» میداند و امنیت این آبراه راهبردی را بخشی از مسئولیت حاکمیتی خود تعریف کرده است. وی همچنین مدعی شد ناامنیهای اخیر نتیجه اقدامات نظامی آمریکا و متحدانش بوده و پیش از این، تنگه هرمز مسیر امنی برای تجارت جهانی بوده است.
واکنش جهانی نیز نشان از جدی بودن بحران داشت. استفان دوجاریک، سخنگوی سازمان ملل متحد، با اشاره به تحولات اخیر گفت همه این رویدادها نگرانکننده هستند و چیزی که جامعه بینالمللی نمیخواهد شاهد آن باشد، بازگشت به درگیریهای مستقیم و نظامی در منطقه است. این بیانیه خود به معنای اعتراف ضمنی به جدی بودن اقدام آمریکا در برانگیختن تنش است.
آژانس خبری بلومبرگ نیز تأثیر این رویدادها بر حملونقل دریایی را بهروشنی منعکس کرد. بلومبرگ گزارش داد که تحولات این هفته در خصوص تنگه هرمز باعث احتیاط بیشتر در بخش باربری شده و همزمان با گسترش دامنه کنترل ایران بر منطقه، کشتیهای بیشتری به دور از تنگه هرمز تجمع کردهاند. این واقعیت نشان میدهد که استراتژی ایران در کنترل تنگه، بازدارندگی عملی ایجاد کرده است.
محمد مخبر، مشاور و دستیار مقام معظم رهبری، در تحلیلی کوتاه اما دقیق از معنای این تحولات پرده برداشت. وی با اشاره به تحولات اخیر منطقه نوشت که تنشزایی در تنگه هرمز و دومینوی شکست برابر ایران، به تنزل هژمونی آمریکا ختم شده است. این تحلیل با واقعیتهای میدانی همخوانی دارد؛ آمریکایی که با بیش از پانزده هزار نیرو وارد عرصه شده، با مقاومتی مواجه شده که هزینههای سیاسی و نظامی سنگینی بر او تحمیل میکند.
پایگاه خبری واینت در گزارشی نوشت که تحولات اخیر نشان میدهد جمهوری اسلامی در پی «تثبیت موقعیت برتر خود» در تنگه هرمز است و میکوشد کنترل یکی از مهمترین شریانهای انرژی جهان را حفظ کند. این تحلیل از یک رسانه اسرائیلی، اعتراف روشنی است به اینکه ایران در این معادله، بازیگر اصلی و دست بالا را دارد.
آنچه در روزهای اخیر در تنگه هرمز رخ داده، تنها یک درگیری دریایی نیست؛ بلکه نقطه عطفی در تاریخ قدرتنمایی جمهوری اسلامی ایران در منطقه است. ایران ثابت کرده که برای دفاع از تمامیت ارضی خود، از هیچ اقدامی دریغ نمیکند و هر تجاوزی پاسخی متناسب دریافت خواهد کرد. ترامپ گفته که این درگیری «یک انحراف کوچک» است؛ اما واقعیتهای میدانی نشان میدهد که آمریکا در تنگهای گیر افتاده که خروج از آن بدون پرداخت هزینه ممکن نیست.
تیتر خبرها
