مزایای رقابتی ایران برای ورود سرمایهگذاران خارجی چیست؟
پیوند سرمایهپذیران داخلی به سرمایهگذاران خارجی
گروه اقتصادی
بهتازگی مدیرکل سرمایهگذاری خارجی سازمان سرمایهگذاری و کمکهای اقتصادی و فنی ایران اعلام داشت که تاکنون بیش از ۱۱ میلیارد دلار مجوز برای متقاضیان خارجی سرمایهگذاری در ایران صادر شده است. مجید الماسی با بیان اینکه تاکنون ۱۰ تا ۱۱ میلیارد دلار مجوز سرمایهگذاری خارجی با مجوز وزیر اقتصاد صادر شده است، اظهار کرد:
اما آنچه به طور واقعی وارد اقتصاد کشور و ثبت سرمایه شده اعم از ماشینآلات و دانش فنی در سال ۱۴۰۳ حدود ۱/۲ میلیارد دلار بوده است. برآورد امسال این است که این رقم رشد خوبی داشته باشد. وی افزود: در سال جاری نیز حدود یک میلیارد دلار ثبت سرمایه شده است که محدود به کشورهای همسایه نیست و از سایر کشورها چهبسا از آفریقا هم سرمایهگذاری خارجی داریم؛ حتی ایرانیانی که در داخل کشور سرمایهگذاری کردهاند هم جزء آمار سرمایهگذاری خارجی محسوب میشود چون ارز وارد شده به کشور از سوی آنها منشأ خارجی دارد. به نقل از ایرنا، مدیرکل دفتر سرمایهگذاری خارجی سازمان سرمایهگذاری و کمکهای اقتصادی و فنی ایران در پاسخ به این پرسش که آیا سپردهگذاری خارجیهای در بانکهای ایران، سرمایهگذاری خارجی محسوب میشود گفت: سپردهگذاری، سرمایهگذاری نیست؛ درست است که سپردهگذاری، ارزآوری است و قرارداد با بانکهای ایرانی به امضا میرسد اما سرمایهگذاری خارجی که میخواهد از قانون ۷۰ ساله حمایت از سرمایهگذاری خارجی شامل پوشش ریسکهای سیاسی و تضمین اصل سرمایه توسط دولت جمهوری اسلامی ایران بهرهمند شود، باید از هیئت سرمایهگذاری خارجی و سازمان سرمایهگذاری و کمکهای اقتصادی و فنی ایران مجوز دریافت کنند. وی درباره اینکه خارجیها به طورعمده به چه حوزههایی برای سرمایهگذاری علاقهمندند؟ یادآور شد: در همه حوزهها تقاضای سرمایهگذاری به هیئت سرمایهگذاری خارجی ارسال میشود و فرآیند آن به این شکل است که دستگاههای اصلی شامل وزارتخانههای زیرساختی و صنعت، فرآیند مذاکره و پیوستن سرمایهپذیران داخلی به سرمایهگذاران خارجی را بازاریابی و به هیئت سرمایهگذاری خارجی معرفی میکنند و ما در این هيئت به سرمایهگذاران خارجی مجوزهای مربوطه را اعطا میکنیم. الماسی تصریح کرد: فرصتهای سرمایه خارجیها از سرمایهگذاریهای خُرد ۵۰۰ هزار دلاری و ساخت هتل گرفته تا زنجیره پتروشیمی و واردات تجهیزات و دانش فنی این رشته را شامل میشود. روشهای سرمایهگذاری هم شامل مشارکت مدنی، بایبک، BOT و ... میشود. همه اینها بستگی به رشته سرمایهگذاری، نوع صنعت و تمایلات سرمایهگذار و میزان سودآوری پروژه دارد. وی درباره اینکه مزایای رقابتی ایران برای ورود سرمایهگذاران خارجی در مقایسه با سایر کشورها چیست؟ تأکید کرد: ما یک سری تخفیفهای مالیاتی برای سرمایهگذاران در نظر گرفتهایم همچنین حمایتهای قانونی از سرمایهگذار و مشوقهای گمرکی برای ترخیص تجهیزات آنها اعمال خواهیم کرد. همچنین پس از ثبت سفارش واردات تجهیزات سرمایهگذاران، نیازی به تخصیص ارز نیست چون منشأ ارز آنها خارجی است. این مسئول در سازمان سرمایه گذاری ایران تأکید کرد: اکوسیستم اقتصادی ایران سودهای بسیار خوبی برای سرمایهگذاران خواهد داشت. مثلا ایرانسل یکی از موفقترین سرمایهگذاران خارجی در ایران است یا اسنپ یا پتروشیمی رازی؛ سرمایهگذاری خارجی فقط به معنی ورود ارز نیست بلکه ورود ماشینآلات و تجهیزات پیشرفته هم سرمایهگذاری محسوب میشود؛ بسیاری از خودروهای خارجی که در کشور مونتاژ می شوند مجوز سرمایهگذاری خارجی دارند.
سرمایهگذاری خارجی؛ فراتر از ورود ارز
در ادبیات اقتصادی، سرمایهگذاری خارجی نه بهعنوان جایگزین توان داخلی، بلکه بهعنوان مکملی برای تقویت تولید، انتقال فناوری و توسعه زیرساختها تعریف شده است. همانطور که مدیرکل دفتر سرمایهگذاری خارجی تأکید کرد، سرمایهگذاری تنها ورود دلار به کشور نیست؛ بلکه ورود ماشینآلات، تجهیزات پیشرفته، دانش فنی و چهبسا اتصال بنگاههای داخلی به زنجیره ارزش جهانی را نیز شامل میشود. این نگاه، تفاوتی بنیادین با رویکردهای صرف مالی دارد و نشان میدهد سیاستگذار بهدنبال سرمایه مولد است نه سرمایهای که تنها در شبکه بانکی رسوب کند. بر همین اساس، تفکیک میان سپردهگذاری خارجی و سرمایهگذاری واقعی، یک نکته کلیدی و راهبردی است. سپردهگذاری، هرچند میتواند به بهبود تراز ارزی کمک کند، اما نه اشتغال ایجاد میکند، نه فناوری میآورد و نه به افزایش ظرفیت تولید منجر میشود. در مقابل، سرمایهگذاری خارجیِ دارای مجوز، تحت پوشش قانون حمایت از سرمایهگذاری خارجی، به طوردقیق با هدف کاهش ریسک سرمایهگذار و در عین حال افزایش منافع اقتصادی طراحی شده است.
اثرگذاری مستقیم بر تولید و اشتغال
یکی از مهمترین آثار توسعه سرمایهگذاری خارجی، تقویت بخش واقعی اقتصاد است. تجربه پروژههای موفقی مانند ایرانسل، پتروشیمی رازی یا پلتفرمهایی نظیر اسنپ نشان میدهد که حضور سرمایهگذار خارجی، در صورت مدیریت و نظارت صحیح، میتواند به ایجاد هزاران شغل مستقیم و غیرمستقیم منجر شود. این اشتغالزایی تنها محدود به نیروی کار ساده نیست، بلکه موجب تربیت نیروی انسانی متخصص، انتقال دانش مدیریتی و ارتقای بهرهوری میشود. از سوی دیگر، سرمایهگذاری خارجی میتواند به نوسازی صنایع داخلی کمک کند. بسیاری از واحدهای صنعتی کشور، بهویژه در حوزههای انرژی، پتروشیمی، معدن و حملونقل، نیازمند تجهیزات بهروز و فناوریهای نوین هستند؛ تجهیزاتی که ورود آنیها از مسیر سرمایهگذاری خارجی، بدون فشار بر منابع ارزی بانک مرکزی، امکانپذیر است. این همان نقطهای است که سرمایه خارجی، به ابزاری برای تقویت اقتصاد مقاومتی تبدیل میشود.
تنوع جغرافیایی سرمایهگذاران؛ یک مزیت راهبردی
نکته قابل توجه در فرآیند رشد سرمایهگذاری خارجی، تنوع مبدأ سرمایهگذاران خارجی است. برخلاف برخی فضاسازیها که سرمایهگذاری خارجی در کشور را محدود به چند کشور همسایه میدانند، آمارها نشان میدهد سرمایهگذاران از مناطق مختلف، چهبسا از قاره آفریقا، به بازار ایران علاقهمند شدهاند. این تنوع جغرافیایی، ریسک وابستگی به یک یا دو کشور خاص را کاهش داده و قدرت چانهزنی را افزایش میدهد. همچنین حضور ایرانیان خارج از کشور در قالب سرمایهگذاری خارجی، یک ظرفیت مغفول اما بسیار ارزشمند است. این گروه علاوه بر سرمایه، شناخت دقیقی از بازارهای بینالمللی، استانداردها و شبکههای تجاری دارند و میتوانند پل ارتباطی مطمئنی میان اقتصاد داخلی و جهان باشند.
سخن پایانی
سرمایهگذاری خارجی اگر با نگاه هوشمندانه و در چارچوب منافع اقتصادی مدیریت شود، نهتنها تهدیدی برای اقتصاد نیست، بلکه میتواند به یکی از ابزارهای اصلی رشد پایدار، تقویت تولید داخل و افزایش تابآوری اقتصاد در برابر فشارهای خارجی تبدیل شود. آمارهای ارائهشده از سوی سازمان سرمایهگذاری ایران، نشانهای از وجود ظرفیت و علاقه سرمایهگذاران خارجی است. درحقیقت اکنون بستری فراهم شده تا سیاستگذار داخلی با اصلاح رویهها، تثبیت مقررات و استفاده بیش از پیش از مزیتهای رقابتی، این ظرفیت را به فرصتی واقعی برای پیشرفت اقتصادی هرچهتمامتر تبدیل کند.
بهتازگی مدیرکل سرمایهگذاری خارجی سازمان سرمایهگذاری و کمکهای اقتصادی و فنی ایران اعلام داشت که تاکنون بیش از ۱۱ میلیارد دلار مجوز برای متقاضیان خارجی سرمایهگذاری در ایران صادر شده است. مجید الماسی با بیان اینکه تاکنون ۱۰ تا ۱۱ میلیارد دلار مجوز سرمایهگذاری خارجی با مجوز وزیر اقتصاد صادر شده است، اظهار کرد:
اما آنچه به طور واقعی وارد اقتصاد کشور و ثبت سرمایه شده اعم از ماشینآلات و دانش فنی در سال ۱۴۰۳ حدود ۱/۲ میلیارد دلار بوده است. برآورد امسال این است که این رقم رشد خوبی داشته باشد. وی افزود: در سال جاری نیز حدود یک میلیارد دلار ثبت سرمایه شده است که محدود به کشورهای همسایه نیست و از سایر کشورها چهبسا از آفریقا هم سرمایهگذاری خارجی داریم؛ حتی ایرانیانی که در داخل کشور سرمایهگذاری کردهاند هم جزء آمار سرمایهگذاری خارجی محسوب میشود چون ارز وارد شده به کشور از سوی آنها منشأ خارجی دارد. به نقل از ایرنا، مدیرکل دفتر سرمایهگذاری خارجی سازمان سرمایهگذاری و کمکهای اقتصادی و فنی ایران در پاسخ به این پرسش که آیا سپردهگذاری خارجیهای در بانکهای ایران، سرمایهگذاری خارجی محسوب میشود گفت: سپردهگذاری، سرمایهگذاری نیست؛ درست است که سپردهگذاری، ارزآوری است و قرارداد با بانکهای ایرانی به امضا میرسد اما سرمایهگذاری خارجی که میخواهد از قانون ۷۰ ساله حمایت از سرمایهگذاری خارجی شامل پوشش ریسکهای سیاسی و تضمین اصل سرمایه توسط دولت جمهوری اسلامی ایران بهرهمند شود، باید از هیئت سرمایهگذاری خارجی و سازمان سرمایهگذاری و کمکهای اقتصادی و فنی ایران مجوز دریافت کنند. وی درباره اینکه خارجیها به طورعمده به چه حوزههایی برای سرمایهگذاری علاقهمندند؟ یادآور شد: در همه حوزهها تقاضای سرمایهگذاری به هیئت سرمایهگذاری خارجی ارسال میشود و فرآیند آن به این شکل است که دستگاههای اصلی شامل وزارتخانههای زیرساختی و صنعت، فرآیند مذاکره و پیوستن سرمایهپذیران داخلی به سرمایهگذاران خارجی را بازاریابی و به هیئت سرمایهگذاری خارجی معرفی میکنند و ما در این هيئت به سرمایهگذاران خارجی مجوزهای مربوطه را اعطا میکنیم. الماسی تصریح کرد: فرصتهای سرمایه خارجیها از سرمایهگذاریهای خُرد ۵۰۰ هزار دلاری و ساخت هتل گرفته تا زنجیره پتروشیمی و واردات تجهیزات و دانش فنی این رشته را شامل میشود. روشهای سرمایهگذاری هم شامل مشارکت مدنی، بایبک، BOT و ... میشود. همه اینها بستگی به رشته سرمایهگذاری، نوع صنعت و تمایلات سرمایهگذار و میزان سودآوری پروژه دارد. وی درباره اینکه مزایای رقابتی ایران برای ورود سرمایهگذاران خارجی در مقایسه با سایر کشورها چیست؟ تأکید کرد: ما یک سری تخفیفهای مالیاتی برای سرمایهگذاران در نظر گرفتهایم همچنین حمایتهای قانونی از سرمایهگذار و مشوقهای گمرکی برای ترخیص تجهیزات آنها اعمال خواهیم کرد. همچنین پس از ثبت سفارش واردات تجهیزات سرمایهگذاران، نیازی به تخصیص ارز نیست چون منشأ ارز آنها خارجی است. این مسئول در سازمان سرمایه گذاری ایران تأکید کرد: اکوسیستم اقتصادی ایران سودهای بسیار خوبی برای سرمایهگذاران خواهد داشت. مثلا ایرانسل یکی از موفقترین سرمایهگذاران خارجی در ایران است یا اسنپ یا پتروشیمی رازی؛ سرمایهگذاری خارجی فقط به معنی ورود ارز نیست بلکه ورود ماشینآلات و تجهیزات پیشرفته هم سرمایهگذاری محسوب میشود؛ بسیاری از خودروهای خارجی که در کشور مونتاژ می شوند مجوز سرمایهگذاری خارجی دارند.
سرمایهگذاری خارجی؛ فراتر از ورود ارز
در ادبیات اقتصادی، سرمایهگذاری خارجی نه بهعنوان جایگزین توان داخلی، بلکه بهعنوان مکملی برای تقویت تولید، انتقال فناوری و توسعه زیرساختها تعریف شده است. همانطور که مدیرکل دفتر سرمایهگذاری خارجی تأکید کرد، سرمایهگذاری تنها ورود دلار به کشور نیست؛ بلکه ورود ماشینآلات، تجهیزات پیشرفته، دانش فنی و چهبسا اتصال بنگاههای داخلی به زنجیره ارزش جهانی را نیز شامل میشود. این نگاه، تفاوتی بنیادین با رویکردهای صرف مالی دارد و نشان میدهد سیاستگذار بهدنبال سرمایه مولد است نه سرمایهای که تنها در شبکه بانکی رسوب کند. بر همین اساس، تفکیک میان سپردهگذاری خارجی و سرمایهگذاری واقعی، یک نکته کلیدی و راهبردی است. سپردهگذاری، هرچند میتواند به بهبود تراز ارزی کمک کند، اما نه اشتغال ایجاد میکند، نه فناوری میآورد و نه به افزایش ظرفیت تولید منجر میشود. در مقابل، سرمایهگذاری خارجیِ دارای مجوز، تحت پوشش قانون حمایت از سرمایهگذاری خارجی، به طوردقیق با هدف کاهش ریسک سرمایهگذار و در عین حال افزایش منافع اقتصادی طراحی شده است.
اثرگذاری مستقیم بر تولید و اشتغال
یکی از مهمترین آثار توسعه سرمایهگذاری خارجی، تقویت بخش واقعی اقتصاد است. تجربه پروژههای موفقی مانند ایرانسل، پتروشیمی رازی یا پلتفرمهایی نظیر اسنپ نشان میدهد که حضور سرمایهگذار خارجی، در صورت مدیریت و نظارت صحیح، میتواند به ایجاد هزاران شغل مستقیم و غیرمستقیم منجر شود. این اشتغالزایی تنها محدود به نیروی کار ساده نیست، بلکه موجب تربیت نیروی انسانی متخصص، انتقال دانش مدیریتی و ارتقای بهرهوری میشود. از سوی دیگر، سرمایهگذاری خارجی میتواند به نوسازی صنایع داخلی کمک کند. بسیاری از واحدهای صنعتی کشور، بهویژه در حوزههای انرژی، پتروشیمی، معدن و حملونقل، نیازمند تجهیزات بهروز و فناوریهای نوین هستند؛ تجهیزاتی که ورود آنیها از مسیر سرمایهگذاری خارجی، بدون فشار بر منابع ارزی بانک مرکزی، امکانپذیر است. این همان نقطهای است که سرمایه خارجی، به ابزاری برای تقویت اقتصاد مقاومتی تبدیل میشود.
تنوع جغرافیایی سرمایهگذاران؛ یک مزیت راهبردی
نکته قابل توجه در فرآیند رشد سرمایهگذاری خارجی، تنوع مبدأ سرمایهگذاران خارجی است. برخلاف برخی فضاسازیها که سرمایهگذاری خارجی در کشور را محدود به چند کشور همسایه میدانند، آمارها نشان میدهد سرمایهگذاران از مناطق مختلف، چهبسا از قاره آفریقا، به بازار ایران علاقهمند شدهاند. این تنوع جغرافیایی، ریسک وابستگی به یک یا دو کشور خاص را کاهش داده و قدرت چانهزنی را افزایش میدهد. همچنین حضور ایرانیان خارج از کشور در قالب سرمایهگذاری خارجی، یک ظرفیت مغفول اما بسیار ارزشمند است. این گروه علاوه بر سرمایه، شناخت دقیقی از بازارهای بینالمللی، استانداردها و شبکههای تجاری دارند و میتوانند پل ارتباطی مطمئنی میان اقتصاد داخلی و جهان باشند.
سخن پایانی
سرمایهگذاری خارجی اگر با نگاه هوشمندانه و در چارچوب منافع اقتصادی مدیریت شود، نهتنها تهدیدی برای اقتصاد نیست، بلکه میتواند به یکی از ابزارهای اصلی رشد پایدار، تقویت تولید داخل و افزایش تابآوری اقتصاد در برابر فشارهای خارجی تبدیل شود. آمارهای ارائهشده از سوی سازمان سرمایهگذاری ایران، نشانهای از وجود ظرفیت و علاقه سرمایهگذاران خارجی است. درحقیقت اکنون بستری فراهم شده تا سیاستگذار داخلی با اصلاح رویهها، تثبیت مقررات و استفاده بیش از پیش از مزیتهای رقابتی، این ظرفیت را به فرصتی واقعی برای پیشرفت اقتصادی هرچهتمامتر تبدیل کند.
