نمایش ترامپ در تنگه هرمز با فضاحت شکست خورد
عملیات فرار حماسی
گروه سیاسی
روز شنبه ۲۲ فروردین ۱۴۰۵، دو ناوشکن موشکانداز آمریکایی، یواساس فرانک ئی پترسون و مایکل مورفی، در آستانه گفتوگوهای صلح مستقیم ایران و آمریکا در اسلامآباد، برای پاکسازی مینهای دریایی از تنگه هرمز وارد منطقه شدند. فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا (سنتکام) بلافاصله با انتشار بیانیهای اعلام کرد که این دو ناو از تنگه هرمز عبور کرده و در خلیج فارس عملیات لازم برای پاکسازی آبراه از مینهای کارگذاشتهشده توسط سپاه پاسداران را آغاز کردند. براساس این اعلام، ناوشکنها پس از عبور، به همراه پهپادهای زیرسطحی و سایر ادوات، مسیر جدیدی را در آبراه بازگشایی میکنند تا ارتباط آزاد کشتیرانی تضمین شود. در این میان، نیروی دریایی آمریکا هدف خود از این اعزام را اطمینان از بازگشایی تنگه هرمز برای عبور بیدردسر نفتکشها و کشتیهای تجاری جهانی اعلام کرد. به گفته فرمانده سنتکام، آدمرال برد کوپر، راهاندازی این مأموریت «نقطه عطفی» است و قرار است مسیر امن ایجادشده به شرکتهای دریایی معرفی شود تا جریان تجارت آزاد جهانی تقویت شود. از سوی دیگر، ترامپ در پیامی خطاب به جهانیان از این اقدام دفاع کرد و آن را خدمتی به کشورهای جهان، از جمله چین، ژاپن، کره جنوبی و اروپا، خواند. همچنین رسانههای غربی گزارش دادند که این گشت دریایی آمریکا بدون هماهنگی با تهران انجام شده و برای نخستینبار از آغاز نبردها، دو ناو جنگی آمریکایی در این گذرگاه ظاهر شدند.
اهداف آمریکا در عملیات دریایی
به گفته منابع آمریکایی، هدف اصلی از اعزام ناوشکنها «پالایش مینها و تضمین امنیت مسیر ایمن آبراه» است تا اختلال در تجارت انرژی جهان کاهش یابد. به گزارش تسکاندپرپس، این حرکت عمدتاً «اولین اقدام بزرگ نظامی آمریکا پس از اعلام آتشبس» در منطقه قلمداد میشود و ضمن رفع چالش مینهای دریایی، به ترمیم اعتبار ایالات متحده نزد متحدان و بازار نفت نیز کمک خواهد کرد. از دید تحلیلگران آمریکایی، چنین عملیاتی میتواند پیام روانی نیز داشته باشد: نمایش توان نظامی آمریکا و نشان دادن عزم واشینگتن برای حفظ آزادی کشتیرانی، بهویژه در شرایطی که بازار نفت جهانی در پی بستهشدن احتمالی تنگه متشنج شده بود. دونالد ترامپ در پیام خود به این موضوع اشاره کرد و ضمن ذکر گروهی از کشورهای بزرگ مصرفکننده انرژی، این عملیات را خدمتی برای همه جهان معرفی کرد.
روایت رسمی آمریکا و رسانههای غربی
در سوی آمریکا، سنتکام و رسانههای غربی تأکید کردند که ناوشکنهای مذکور با موفقیت تنگه هرمز را پشت سر گذاشتهاند. سنتکام بیانیه خود را در سایت رسمی و حساب توییتریاش منتشر کرد و در آن تصریح کرد ناوهای یواساس فرانک ئی پترسون و یواساس مایکل مورفی از تنگه عبور کرده و در خلیج فارس به عملیات پرداختند. این رویکرد در گزارش خبرگزاریهای معتبر نیز بازتاب یافت. رویترز گزارش داد که عبور ناوهای جنگی آمریکا در راستای «شروع عملیات پاکسازی مین» بوده است. رسانههایی مانند بلومبرگ و الجزیره نیز نوشتند که این اقدام بدون هماهنگی با ایران انجام شده و بیانگر تلاش واشینگتن برای نشان دادن تسلط بر تنگه است. حتی والاستریت ژورنال، به نقل از مقامات آمریکایی، این گذر را «مأموریتی برای آزادی کشتیرانی» توصیف کرد. در مجموع، زاویه دید آمریکایی بر «آمادگی آمریکا برای بازگشایی امن مسیرهای جهانی» و «رفع موانع مینگذاری» تأکید میکند، نه بر وقوع درگیری یا رویارویی.
واکنشها و پیامهای ایران
اما همزمان با اظهارات آمریکایی، ایران این روایت را کاملاً رد کرد و گفت که عبور هیچ ناوشکنی از تنگه صورت نگرفته است. در نخستین واکنش، قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا به سخنگویی سرتیپ دوم ابراهیم ذوالفقاری اعلام کرد که اجازه هرگونه عبور ناو جنگی از این آبراه صرفاً در اختیار نیروهای مسلح ایران است و ادعای سنتکام را قویاً تکذیب کرد. به گفته وی، «خروج و ورود هر شناوری منوط به اجازه ایران است» و «عبور هیچ کشتی جنگی آمریکایی از تنگه هرمز انجام نشده است». پس از آن، رسانههای نزدیک به سپاه پاسداران گزارش دادند که شناورهای آمریکایی پس از اخطارهای جدی ایران مجبور به بازگشت شدند. خبرگزاری تسنیم، به نقل از یک مقام اطلاعاتی منطقهای، گزارش کرد که دو ناوشکن آمریکایی هنگام تلاش برای عبور، پس از دریافت هشدارهای قاطع سپاه، به همراه یک پهپاد ایرانی، از تنگه فاصله گرفتند. همانطور که فارس نیوز نیز نوشت، دو ناوشکن کلاس آرلیبرک آمریکایی که ۲۲ فروردین قصد عبور از تنگه را داشتند، پس از مواجهه با تهدیدهای سپاه پاسداران، ناچار به عقبنشینی شدند. در این گزارش به پرواز پهپاد و آمادهباش موشکهای کروز نیز اشاره شده بود.
رسانههای رسمی ایران، از جمله نورنیوز و پرستیوی، این رویداد را «عملیات روانی آمریکا که شکست خورد» توصیف کردند. نورنیوز در گزارشی از گفتوگوی رادیویی یک افسر سپاه با خدمه ناوشکن ۱۲۱ نقل کرد که «شناور آمریکایی باید مسیرش را تغییر دهد و بازگردد، در غیر این صورت هدف قرار خواهد گرفت». ناوشکن آمریکایی نیز در این مکالمه پاسخ میدهد که خود را «شناور ائتلاف» معرفی کرده و «بر اساس قوانین بینالمللی» در حال گذر است و قصد ایجاد چالش ندارد. افسر سپاه سپس هشدار میدهد که هر شناور نظامی بیگانه در آبهای عمان باید فاصله مشخصی را رعایت کند، چرا که سپاه آماده هدفگیری آنهاست. پرستیوی نیز با اعلام گزارشی اختصاصی از تهدید موشکهای کروز ایران و حضور پهپادها خبر داد و مدعی شد که ناوشکنها پس از دریافت هشدار، بلافاصله عقبنشینی کردند. در ادامه، این گزارش «موفقیت آمریکا در عبور» را رد کرد و مدعی شد که ناوشکنها تنها «لحظاتی با نابودی کامل» فاصله داشتند.
بنابراین، پیام اصلی ایران تأکید بر توانایی کنترل تنگه و قدرت بازدارندگی آن است. فرماندهان سپاه بارها اعلام کردهاند که تنگه هرمز تحت نظارت کامل ایران قرار دارد و عبور هر شناور نظامی بدون اجازه را تهدید تلقی میکنند. این پیامها در راستای فشار روانی بر طرف مقابل و نمایش اقتدار منطقهای بیان شده است. رسانههای ایران تأکید کردند که ادعای عبور آمریکا صرفاً یک «بازی رسانهای» بوده و آمریکا در عمل نتوانسته به نزدیکی تنگه برسد. علاوه بر این، مقامات ایران هشدار دادند هرگونه تلاش بعدی برای عبور ناوهای بیگانه با واکنشی سخت مواجه خواهد شد.
پیامهای بعدی و آثار اقدامات
بازگشت ناوهای آمریکایی، در رسانههای ایرانی بهمنزله «پیروزی ایران» تفسیر شد. مقامات نظامی ایران اعلام کردند که رزمایشهای اخیر سپاه در خلیج فارس و تنگه هرمز نشان داده است توانایی موشکی و پهپادی ایران در کنترل این آبراه کارآمد است. از سوی دیگر، طرف آمریکایی همچنان بر روایت خود باقی است و گزارشها حاکی از آن است که نیروی دریایی آمریکا اقدامات پاکسازی مین را در آبراه آغاز کرده و مسیر امنی را برای شناورها مشخص میکند. این دو روایت متناقض، «عبور موفق» از نگاه آمریکا و «فرار اجباری» از نگاه ایران، بهعنوان پیامهای نمادین در صحنه بینالملل تفسیر میشوند. ایران تلاش کرده نشان دهد که تنگه همچنان در اختیار اوست و آمریکا نیز تصویری از آزادسازی مسیر برای متحدان و بازار نفت جهانی ارائه داده است.
مقایسه با رویدادهای مشابه در خلیج فارس
این رخداد را میتوان در امتداد مجموعه تنشهای طولانی میان ایران و آمریکا در خلیج فارس تحلیل کرد. در جریان عملیات «پرِیینگ مانتیس» در سال ۱۹۸۸، نیروی دریایی آمریکا به مواضع دریایی ایران حمله کرد، اما ایران همچنان کنترل ساحلی خود را حفظ کرد. پس از انقلاب اسلامی نیز بارها ایران هشدار داده که توانایی مسدودسازی تنگه را دارد. برای مثال، در سالهای ۱۳۹۸ و ۱۳۹۹، با تشدید تنشها و حملات به نفتکشها، هر دو طرف مانورهای نظامی گستردهای در منطقه اجرا کردند. در نهایت، با توجه به ماهیت بینالمللی تنگه هرمز، همواره شاهد «نمایش اقتدار ناوگانها» در این آبراه راهبردی بودهایم. مقایسه مورد اخیر با گذشته نشان میدهد که میزان کنترل عملیاتی هر طرف بر تنگه، تابعی از متغیرهای گسترده سیاسی و نظامی است.
به این ترتیب، تقابل روایی و عملی دو طرف در خلیج فارس همچنان ادامه دارد. بر اساس گزارشها، ناوشکن ۱۲۱ آمریکا پس از یک حضور کوتاهمدت، بدون درگیری مستقیم به عقب بازگشته است. اهمیت این رخداد بیش از آنکه در بعد نظامی باشد، در پیامهای سیاسی و رسانهای آن نهفته است: آمریکا از گشایش مسیر سخن میگوید و ایران از برتری میدانی. با وجود اختلاف در روایتها، آنچه مسلم است اینکه تنگه هرمز همچنان یکی از حساسترین نقاط ژئوپولیتیکی جهان باقی مانده و هر تحول در آن میتواند پیامدهای گستردهای برای ثبات منطقه و بازار انرژی جهانی داشته باشد.
روز شنبه ۲۲ فروردین ۱۴۰۵، دو ناوشکن موشکانداز آمریکایی، یواساس فرانک ئی پترسون و مایکل مورفی، در آستانه گفتوگوهای صلح مستقیم ایران و آمریکا در اسلامآباد، برای پاکسازی مینهای دریایی از تنگه هرمز وارد منطقه شدند. فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا (سنتکام) بلافاصله با انتشار بیانیهای اعلام کرد که این دو ناو از تنگه هرمز عبور کرده و در خلیج فارس عملیات لازم برای پاکسازی آبراه از مینهای کارگذاشتهشده توسط سپاه پاسداران را آغاز کردند. براساس این اعلام، ناوشکنها پس از عبور، به همراه پهپادهای زیرسطحی و سایر ادوات، مسیر جدیدی را در آبراه بازگشایی میکنند تا ارتباط آزاد کشتیرانی تضمین شود. در این میان، نیروی دریایی آمریکا هدف خود از این اعزام را اطمینان از بازگشایی تنگه هرمز برای عبور بیدردسر نفتکشها و کشتیهای تجاری جهانی اعلام کرد. به گفته فرمانده سنتکام، آدمرال برد کوپر، راهاندازی این مأموریت «نقطه عطفی» است و قرار است مسیر امن ایجادشده به شرکتهای دریایی معرفی شود تا جریان تجارت آزاد جهانی تقویت شود. از سوی دیگر، ترامپ در پیامی خطاب به جهانیان از این اقدام دفاع کرد و آن را خدمتی به کشورهای جهان، از جمله چین، ژاپن، کره جنوبی و اروپا، خواند. همچنین رسانههای غربی گزارش دادند که این گشت دریایی آمریکا بدون هماهنگی با تهران انجام شده و برای نخستینبار از آغاز نبردها، دو ناو جنگی آمریکایی در این گذرگاه ظاهر شدند.
اهداف آمریکا در عملیات دریایی
به گفته منابع آمریکایی، هدف اصلی از اعزام ناوشکنها «پالایش مینها و تضمین امنیت مسیر ایمن آبراه» است تا اختلال در تجارت انرژی جهان کاهش یابد. به گزارش تسکاندپرپس، این حرکت عمدتاً «اولین اقدام بزرگ نظامی آمریکا پس از اعلام آتشبس» در منطقه قلمداد میشود و ضمن رفع چالش مینهای دریایی، به ترمیم اعتبار ایالات متحده نزد متحدان و بازار نفت نیز کمک خواهد کرد. از دید تحلیلگران آمریکایی، چنین عملیاتی میتواند پیام روانی نیز داشته باشد: نمایش توان نظامی آمریکا و نشان دادن عزم واشینگتن برای حفظ آزادی کشتیرانی، بهویژه در شرایطی که بازار نفت جهانی در پی بستهشدن احتمالی تنگه متشنج شده بود. دونالد ترامپ در پیام خود به این موضوع اشاره کرد و ضمن ذکر گروهی از کشورهای بزرگ مصرفکننده انرژی، این عملیات را خدمتی برای همه جهان معرفی کرد.
روایت رسمی آمریکا و رسانههای غربی
در سوی آمریکا، سنتکام و رسانههای غربی تأکید کردند که ناوشکنهای مذکور با موفقیت تنگه هرمز را پشت سر گذاشتهاند. سنتکام بیانیه خود را در سایت رسمی و حساب توییتریاش منتشر کرد و در آن تصریح کرد ناوهای یواساس فرانک ئی پترسون و یواساس مایکل مورفی از تنگه عبور کرده و در خلیج فارس به عملیات پرداختند. این رویکرد در گزارش خبرگزاریهای معتبر نیز بازتاب یافت. رویترز گزارش داد که عبور ناوهای جنگی آمریکا در راستای «شروع عملیات پاکسازی مین» بوده است. رسانههایی مانند بلومبرگ و الجزیره نیز نوشتند که این اقدام بدون هماهنگی با ایران انجام شده و بیانگر تلاش واشینگتن برای نشان دادن تسلط بر تنگه است. حتی والاستریت ژورنال، به نقل از مقامات آمریکایی، این گذر را «مأموریتی برای آزادی کشتیرانی» توصیف کرد. در مجموع، زاویه دید آمریکایی بر «آمادگی آمریکا برای بازگشایی امن مسیرهای جهانی» و «رفع موانع مینگذاری» تأکید میکند، نه بر وقوع درگیری یا رویارویی.
واکنشها و پیامهای ایران
اما همزمان با اظهارات آمریکایی، ایران این روایت را کاملاً رد کرد و گفت که عبور هیچ ناوشکنی از تنگه صورت نگرفته است. در نخستین واکنش، قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا به سخنگویی سرتیپ دوم ابراهیم ذوالفقاری اعلام کرد که اجازه هرگونه عبور ناو جنگی از این آبراه صرفاً در اختیار نیروهای مسلح ایران است و ادعای سنتکام را قویاً تکذیب کرد. به گفته وی، «خروج و ورود هر شناوری منوط به اجازه ایران است» و «عبور هیچ کشتی جنگی آمریکایی از تنگه هرمز انجام نشده است». پس از آن، رسانههای نزدیک به سپاه پاسداران گزارش دادند که شناورهای آمریکایی پس از اخطارهای جدی ایران مجبور به بازگشت شدند. خبرگزاری تسنیم، به نقل از یک مقام اطلاعاتی منطقهای، گزارش کرد که دو ناوشکن آمریکایی هنگام تلاش برای عبور، پس از دریافت هشدارهای قاطع سپاه، به همراه یک پهپاد ایرانی، از تنگه فاصله گرفتند. همانطور که فارس نیوز نیز نوشت، دو ناوشکن کلاس آرلیبرک آمریکایی که ۲۲ فروردین قصد عبور از تنگه را داشتند، پس از مواجهه با تهدیدهای سپاه پاسداران، ناچار به عقبنشینی شدند. در این گزارش به پرواز پهپاد و آمادهباش موشکهای کروز نیز اشاره شده بود.
رسانههای رسمی ایران، از جمله نورنیوز و پرستیوی، این رویداد را «عملیات روانی آمریکا که شکست خورد» توصیف کردند. نورنیوز در گزارشی از گفتوگوی رادیویی یک افسر سپاه با خدمه ناوشکن ۱۲۱ نقل کرد که «شناور آمریکایی باید مسیرش را تغییر دهد و بازگردد، در غیر این صورت هدف قرار خواهد گرفت». ناوشکن آمریکایی نیز در این مکالمه پاسخ میدهد که خود را «شناور ائتلاف» معرفی کرده و «بر اساس قوانین بینالمللی» در حال گذر است و قصد ایجاد چالش ندارد. افسر سپاه سپس هشدار میدهد که هر شناور نظامی بیگانه در آبهای عمان باید فاصله مشخصی را رعایت کند، چرا که سپاه آماده هدفگیری آنهاست. پرستیوی نیز با اعلام گزارشی اختصاصی از تهدید موشکهای کروز ایران و حضور پهپادها خبر داد و مدعی شد که ناوشکنها پس از دریافت هشدار، بلافاصله عقبنشینی کردند. در ادامه، این گزارش «موفقیت آمریکا در عبور» را رد کرد و مدعی شد که ناوشکنها تنها «لحظاتی با نابودی کامل» فاصله داشتند.
بنابراین، پیام اصلی ایران تأکید بر توانایی کنترل تنگه و قدرت بازدارندگی آن است. فرماندهان سپاه بارها اعلام کردهاند که تنگه هرمز تحت نظارت کامل ایران قرار دارد و عبور هر شناور نظامی بدون اجازه را تهدید تلقی میکنند. این پیامها در راستای فشار روانی بر طرف مقابل و نمایش اقتدار منطقهای بیان شده است. رسانههای ایران تأکید کردند که ادعای عبور آمریکا صرفاً یک «بازی رسانهای» بوده و آمریکا در عمل نتوانسته به نزدیکی تنگه برسد. علاوه بر این، مقامات ایران هشدار دادند هرگونه تلاش بعدی برای عبور ناوهای بیگانه با واکنشی سخت مواجه خواهد شد.
پیامهای بعدی و آثار اقدامات
بازگشت ناوهای آمریکایی، در رسانههای ایرانی بهمنزله «پیروزی ایران» تفسیر شد. مقامات نظامی ایران اعلام کردند که رزمایشهای اخیر سپاه در خلیج فارس و تنگه هرمز نشان داده است توانایی موشکی و پهپادی ایران در کنترل این آبراه کارآمد است. از سوی دیگر، طرف آمریکایی همچنان بر روایت خود باقی است و گزارشها حاکی از آن است که نیروی دریایی آمریکا اقدامات پاکسازی مین را در آبراه آغاز کرده و مسیر امنی را برای شناورها مشخص میکند. این دو روایت متناقض، «عبور موفق» از نگاه آمریکا و «فرار اجباری» از نگاه ایران، بهعنوان پیامهای نمادین در صحنه بینالملل تفسیر میشوند. ایران تلاش کرده نشان دهد که تنگه همچنان در اختیار اوست و آمریکا نیز تصویری از آزادسازی مسیر برای متحدان و بازار نفت جهانی ارائه داده است.
مقایسه با رویدادهای مشابه در خلیج فارس
این رخداد را میتوان در امتداد مجموعه تنشهای طولانی میان ایران و آمریکا در خلیج فارس تحلیل کرد. در جریان عملیات «پرِیینگ مانتیس» در سال ۱۹۸۸، نیروی دریایی آمریکا به مواضع دریایی ایران حمله کرد، اما ایران همچنان کنترل ساحلی خود را حفظ کرد. پس از انقلاب اسلامی نیز بارها ایران هشدار داده که توانایی مسدودسازی تنگه را دارد. برای مثال، در سالهای ۱۳۹۸ و ۱۳۹۹، با تشدید تنشها و حملات به نفتکشها، هر دو طرف مانورهای نظامی گستردهای در منطقه اجرا کردند. در نهایت، با توجه به ماهیت بینالمللی تنگه هرمز، همواره شاهد «نمایش اقتدار ناوگانها» در این آبراه راهبردی بودهایم. مقایسه مورد اخیر با گذشته نشان میدهد که میزان کنترل عملیاتی هر طرف بر تنگه، تابعی از متغیرهای گسترده سیاسی و نظامی است.
به این ترتیب، تقابل روایی و عملی دو طرف در خلیج فارس همچنان ادامه دارد. بر اساس گزارشها، ناوشکن ۱۲۱ آمریکا پس از یک حضور کوتاهمدت، بدون درگیری مستقیم به عقب بازگشته است. اهمیت این رخداد بیش از آنکه در بعد نظامی باشد، در پیامهای سیاسی و رسانهای آن نهفته است: آمریکا از گشایش مسیر سخن میگوید و ایران از برتری میدانی. با وجود اختلاف در روایتها، آنچه مسلم است اینکه تنگه هرمز همچنان یکی از حساسترین نقاط ژئوپولیتیکی جهان باقی مانده و هر تحول در آن میتواند پیامدهای گستردهای برای ثبات منطقه و بازار انرژی جهانی داشته باشد.
تیتر خبرها
تیترهای روزنامه
