آرشیو
انتخاب نشریه


رجبي‌دواني، چگونگي دورزدن تحريم‌هاي‌ اقتصادي در صدر اسلام را تشريح كرد؛
مقاومت و تنها مقاومت

رجبي‌دواني معتقد است که دور زدن تحريم‌هاي اقتصادي، قناعت و صبر در برابر شدائد باعث شد تحريم‌ها نتواند  اثري اساسي عليه بني‌هاشم داشته باشد و پيغمبر(ص) همراه با بني‌هاشم سربلند از شعب خارج شدند.
به‌مناسبت فرا رسيدن سالروز وفات حضرت خديجه کبري(س) تسنيم، گفت وگويي را با محمدحسين رجبي‌دواني محقق تاريخ اسلام و عضو هيئت علمي دانشگاه امام حسين(ع) درباره نقش آن حضرت در شکستن محاصره و تحريم اقتصادي شعب ابي‌طالب ترتيب داديم که در ادامه مي‌خوانيد.
* يکي از شخصيت‌هاي برجسته‌اي که در طول تاريخ اسلام کمتر به او پرداخته شده، وجود مقدس حضرت خديجه(س) است، شخصيتي که اولين و باوفاترين همسر پيامبر اکرم(ص) بودند، شخصيت بزرگي که مادر تمام ائمه اطهار(ع) است و بسياري فضائل ديگر، اما با وجود اين جايگاه عظيم، چندان مطالب زيادي درباره شخصيت ايشان و نقش و اثرگذاري ايشان در موضوعات مختلف در همراهي با پيامبر اکرم(ص) وجود ندارد، به‌نظر شما علت چيست؟
وجود مقدس حضرت خديجه کبري(س) طبق فرمايش پيامبر اکرم(ص) يکي از چهار زن بزرگ تاريخ است و مقام بس رفيعي دارد، در حقيقت او همسر اصلي رسول الله(ص) است و نسل پيغمبر نيز از طريق ايشان استمرار يافته است. بنده دو شخصيت را در تاريخ مظلوم يافتم طوري که حق آنان ميان مسلمانان به‌خوبي ادا نشده است؛ يکي حضرت خديجه(س) و ديگري حضرت ابوطالب(ع)، اين دو بزرگوار پشتوانه‌هاي عظيم رسالت پيغمبر(ص) در دوران مکه بودند. اطلاعات راجع به اين دو بزرگوار به‌خصوص حضرت ابوطالب(ع) بسيار اندک است، حتي با تأسف بايد گفت اکثريت عالم اسلام معتقدند که آن مرد بزرگ و پشتوانه پيغمبر(ص) در برابر مشرکان، هرگز مسلمان نشد و مشرک از دنيا رفته که اين اوج جفا و ظلم در حق اين شخصيت بزرگ دنياي اسلام است. اما راجع به حضرت خديجه(س) معتقدم که چند عامل موجب شده اطلاعات چنداني درباره اين وجود مقدس نداشته باشيم؛ نخست اينکه آن حضرت پيش از هجرت پيامبر و در مکه از دنيا رفت، دوراني که اسلام در فشار شديد و زير سلطه مشرکان قريش در مکه بود.
* به‌نظر مي‌رسد يکي از مهم‌ترين نقش‌هاي اثرگذار حضرت خديجه(س) مربوط به دوران محاصره و تحريم اقتصادي شعب ابي‌طالب است، لطفاً برايمان از نقش‌آفريني آن حضرت در شکستن اين محاصره اقتصادي شعب ابي‌طالب بفرماييد.
وقتي پيامبر(ص) اسلام را عرضه کرد، به‌شدت مورد بغض و دشمني مشرکان واقع شد و جز حضرت ابوطالب(ع) کسي نمي‌توانست از آن حضرت دفاع کند، با وجود اينکه اشخاصي مانند جناب حمزه(ع)، عباس عموي پيغمبر و... نيز حضور داشتند. حضرت خديجه(س) در زندگي شخصي و درون زندگي پيغمبر(ص) فضايي فراهم کرده بود که موجب آرامش آن حضرت مي‌شد، پيامبر(ص) بيرون از خانه مدام مورد اهانت و گستاخي‌هاي مشرکان قرار مي‌گرفت اما وقتي به خانه مي‌آمد، با ديدن روي حضرت خديجه(س) تمام غم و اندوه‌ها را فراموش مي‌کرد.
 دور زدن تحريم‌ اقتصادي در شعب ابي‌طالب
بعدها که تحريم‌ اقتصادي و حضور در شعب ابي‌طالب پديد آمد، تمامي دارايي حضرت خديجه(س) که به پيامبر بخشيده شده بود، در طول سه سال تحريم مورد استفاده قرار گرفت. مشرکان در آن زمان قرارداد بسته بودند که هيچ‌گونه خريد و فروش و معامله‌اي با بني‌هاشم صورت نگيرد، بني‌هاشم پول داشتند و ثروت حضرت خديجه(س) هم بود، اما وقتي معامله‌اي صورت نگيرد نمي‌توانند زندگي را بچرخانند، لذا مجبور مي‌شدند اين ثروت‌ها و دارايي‌ها را به مناطق دوردست که شامل محيط تحريمي مکه نمي‌شد ببرند و با هزينه بالاتر نيازها را تأمين کنند و آنچه را نياز داشتند از مناطق دورتر خريداري کنند، در واقع با دارايي موجود نمي‌شد کاري کرد که توليد ثروت بشود لذا هرچه بود براي خرج و خوراک روزانه مورد استفاده قرار مي‌گرفت تا اينکه به‌مرور اين دارايي‌ها تمام شد. شرايط بسيار سخت بود، طوري که در تاريخ داريم يک دانه خرما را چند نفر در دهان مي‌گرداندند تا فقط از اين طريق تغيير ذائقه‌اي صورت بگيرد. هزينه کردن از مال شخصي (عمدتاً ثروت حضرت خديجه) و به‌اصطلاح امروز دور زدن تحريم‌ها، قناعت و صبر در برابر شدائد باعث شد آن تحريم‌ها نتواند اثري اساسي عليه بني‌هاشم داشته باشد و پيغمبر همراه با بني‌هاشم سربلند از شعب خارج شدند.
* با توجه به محدوديت‌ها و مراقبت‌هاي خاصي که از سوي قريش انجام مي‌‌شد، تهيه آب و خوراک و... چطور براي مردم بني‌هاشم که در محاصره بودند، انجام مي‌شد؟
همان‌طور که اشاره کرديد شعب زيرنظر بود و به‌شدت کنترل مي‌شد تا از طريق مکه به آنان کمکي نرسد، اما در ماه‌هاي حرام نمي‌توانستند ممانعت کنند، حتي خودِ پيغمبر در ماه رجب و ذي‌الحجه که موسم زيارتي خانه کعبه بود و ساير ماه‌هاي حرام، از شعب خارج مي‌شدند، قريش هم به‌شدت عصبي مي‌شد اما نمي‌توانست کاري بکند، چون ماه حرام حرمت داشت، لذا در اين مواقع عده‌اي به راه‌هاي دوردست مي‌رفتند و معاملاتي انجام مي‌دادند و آنچه نياز داشتند تهيه مي‌کردند.
* چطور اين محاصره شکسته شد؟
هدف آنان از اين محاصره اقتصادي و اجتماعي اين بود که بني‌هاشم دست از پيغمبر(ص) بکشند و او را رها کنند که موفق نشدند يا اينکه پيغمبر(ص) خودشان خسته شوند و بروند که باز هم موفق نشدند، ديدند که فقط فشارها روي زنان و بچه‌هاست، آه و ناله زنان و بچه‌ها بلند مي‌شد، خودشان فهميده بودند که تحريم‌ها ناکارآمد بوده و اثر نکرده است، اما چون مستکبر بودند و نمي‌خواستند شکست را بپذيرند، منتظر بهانه‌اي بودند تا بگويند اين تحريم‌ها ديگر منتفي است، تا اينکه خدا به پيامبر(ص) خبر داد "آن لوحي که قريش عليه شما نوشت و در کعبه به‌امانت گذاشت توسط موريانه خورده شده است"، پيغمبر اين را به ابوطالب(ع) فرمود و آن حضرت نيز نزد بزرگان قريش رفت و گفت: "آيا شما از وقتي ما را تحريم کرديد به اين لوح دست زديد؟"، گفتند "نه، آن قرارداد مُهر شده و درون خانه کعبه است".
ابوطالب(ع) گفت: "برادرزاده‌ام (پيامبر) خبر داده که آن لوح را موريانه خورده است، برويد آن لوح را بياوريد، اگر همين‌طور بود دست از لجاجت برداريد و محاصره را پايان دهيد و اگر اين‌طور نبود من او (پيامبر) را تحويل شما مي‌دهم."، گفتند "تو به‌انصاف سخن گفتي"، رفتند و ديدند لوح خورده شده لذا تصميم گرفتند به محاصره اقتصادي پايان بدهند. در آن لوح «بسمک اللّهم» نوشته شده بود که موريانه غير از اين عبارت، بقيه را خورده بود. مفاد آن لوح اين بود که هرگونه معامله و دادوستد با بني‌هاشم تحريم است و نبايد حتي با آنها ازدواج کرد، از خودِ بني‌هاشم هم ابولهب بر آن امضا زده بود.

آدرس مطلب http://paper.resalat-news.com/newspaper/page/9495/1/49983/0
ارسال دیدگاه
  • ضمن تشکر از بیان دیدگاه خود به اطلاع شما رسانده می شود که دیدگاه شما پس از تایید نویسنده این مطلب منتشر خواهد شد.
  • دیدگاه ها ویرایش نمی شوند.
  • از ایمیل شما فقط جهت تشخیص هویت استفاده خواهد شد.
  • دیدگاه های تبلیغاتی ، اسپم و مغایر عرف تایید نمی شوند.
captcha