همزمان با تشدید حملات هوایی عربستان و پیشروی نیروهای مورد حمایت عربستان در یمن انصارالله فشار خود را افزایش داد
سقوط رؤیای بلعیدن یمن در فرودگاه ریاض
گروه سیاسی
جنگ یمن در روزهای اخیر وارد مرحله‌ای تازه و پرمخاطره شده است؛ مرحله‌ای که در آن، عربستان بار دیگر به گزینه نظامی متوسل شده، انصارالله از تشدید پاسخ‌های متقابل خبر می‌دهد و باب‌المندب به یکی از مهم‌ترین نقاط تعیین‌کننده در معادلات منطقه‌ای تبدیل شده است. حمله مرگبار به فرودگاه بین‌المللی ریاض، هشدارهای تازه انصارالله درباره فرودگاه‌های سعودی و ادامه عملیات در سواحل دریای سرخ، نشان می‌دهد که بحران یمن دیگر محدود به خطوط تماس داخلی این کشور نیست و پیامدهای آن می‌تواند امنیت منطقه و مسیرهای حیاتی تجارت جهانی را تحت تأثیر قرار دهد.
بر اساس گزارش‌های منتشرشده در روزهای دهم و یازدهم اکتبر، عملیات نظامی عربستان در یمن تشدید شده و نیروهای دولت مورد حمایت ریاض نیز با پشتیبانی هوایی این کشور، ضدحمله‌ای را برای بازپس‌گیری مناطق ساحلی آغاز کرده‌اند. این تحولات پس از پیشروی انصارالله در بخش‌هایی از سواحل دریای سرخ و مناطق راهبردی اطراف باب‌المندب رخ داده است؛ مناطقی که اهمیت آنها به دلیل موقعیت جغرافیایی و پیوند با خطوط کشتیرانی بین‌المللی، بسیار فراتر از مرزهای یمن است. گزارش رویترز در هفتم اکتبر نیز تأکید می‌کند که پیشروی در مناطق ساحلی لزوماً به معنای دستیابی به برتری پایدار نیست و گسترش نبرد به مناطق کوهستانی می‌تواند معادلات نظامی را پیچیده‌تر کند.
فرودگاه ریاض؛ نشانه‌ای از گسترش دامنه جنگ
مهم‌ترین تحول ۴۸ ساعت گذشته، حمله دهم اکتبر به فرودگاه بین‌المللی ملک خالد در ریاض بود. بر اساس آمار اعلام‌شده از سوی مقام‌های سعودی و گزارش رویترز، در این حادثه ۱۲ نفر کشته و بیش از ۳۰۰ نفر زخمی شدند. حمله موجب توقف موقت فعالیت فرودگاه و تغییر مسیر پروازها شد. عربستان همچنین اعلام کرد که فعالیت آموزشی مدارس ریاض تا پایان هفته به شکل مجازی ادامه خواهد یافت.
این حادثه در شرایطی رخ داد که فرودگاه ریاض پیش‌تر نیز در همان هفته هدف حملاتی قرار گرفته بود. در دو حمله قبلی چهار نفر کشته شدند و یک هواپیمای تجاری سعودی آسیب جدی دید. همزمان، ائتلاف سعودی از سقوط یک پرتابه در نزدیکی فرودگاه بین‌المللی ملک فهد در دمام و رهگیری یک پهپاد در منطقه شرقی این کشور خبر داد.
انصارالله در یازدهم اکتبر بار دیگر به شرکت‌های هواپیمایی، مسافران و کارکنان فرودگاه‌ها هشدار داد که از استفاده از فرودگاه‌ها و حریم هوایی عربستان خودداری کنند و اعلام کرد که در صورت ادامه عملیات نظامی سعودی در یمن، پاسخ شدیدتری در پیش خواهد گرفت. این موضع‌گیری در شرایطی صورت گرفت که رویترز در گزارش اولیه خود در دهم اکتبر تصریح کرده بود انصارالله مسئولیت حمله سوم به فرودگاه ریاض را رسماً نپذیرفته است؛ بنابراین، تفکیک میان هشدارهای اعلام‌شده از سوی این گروه و انتساب قطعی مسئولیت حمله مشخص، از نظر خبری ضروری است.
با وجود این ملاحظه، پیام سیاسی و نظامی تحولات اخیر روشن است: گسترش جنگ در یمن می‌تواند هزینه‌های امنیتی را از جبهه‌های درگیری به مراکز اقتصادی و زیرساخت‌های حیاتی عربستان منتقل کند. ریاض که در سال‌های اخیر بخش مهمی از ظرفیت سیاسی و اقتصادی خود را به برنامه‌های توسعه‌ای اختصاص داده بود، اکنون بار دیگر با پیامدهای مستقیم گسترش یک جنگ منطقه‌ای مواجه شده است.
باب‌المندب؛ گره راهبردی نبرد
در کنار تحولات مربوط به ریاض، جبهه ساحلی یمن از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. باب‌المندب یکی از گذرگاه‌های مهم ارتباطی میان دریای سرخ و خلیج عدن است و هرگونه اختلال در امنیت آن می‌تواند بر حمل‌ونقل دریایی، تجارت بین‌المللی و انتقال انرژی اثر بگذارد. به همین دلیل، رقابت بر سر مناطق ساحلی یمن تنها یک منازعه سرزمینی نیست؛ بلکه با محاسبات امنیتی کشورهای منطقه و منافع قدرت‌های جهانی نیز ارتباط دارد.
نیروهای مورد حمایت عربستان در روزهای اخیر عملیاتی را برای عقب‌راندن انصارالله از مناطق راهبردی ساحلی آغاز کرده‌اند. با این حال، گزارش‌های میدانی درباره میزان موفقیت این عملیات یکسان نیست و هنوز نمی‌توان از تثبیت قطعی کنترل یکی از طرف‌ها بر تمام مناطق مورد مناقشه سخن گفت. رویترز در هفتم اکتبر نوشت که نیروهای دولت یمن در برخی مناطق ساحلی پیشروی‌هایی داشته‌اند، اما ناهمواری‌های جغرافیایی و اختلافات داخلی میان گروه‌های مخالف انصارالله می‌تواند ادامه عملیات را دشوار کند.
برای عربستان، بازگشت به جنگ تنها به معنای افزایش فشار بر انصارالله نیست؛ بلکه به معنای پذیرفتن خطر گسترش حملات به خاک خود و افزایش هزینه‌های دفاعی نیز هست. برای انصارالله نیز حفظ مواضع راهبردی، علاوه بر اهمیت نظامی، جایگاه این گروه را در هرگونه مذاکره احتمالی درباره آینده سیاسی یمن تحت تأثیر قرار می‌دهد. به همین دلیل، جبهه باب‌المندب را باید یکی از نقاط اصلی تعیین‌کننده در مرحله تازه منازعه دانست.
واشنگتن؛ از حمایت نظامی تا احتمال مداخله مستقیم
تحولات اخیر یمن در بستر گسترده‌تر تنش‌های منطقه‌ای رخ می‌دهد. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، روز دهم اکتبر اعلام کرد که واشنگتن احتمال مشارکت در حملات عربستان علیه انصارالله را بررسی خواهد کرد. این اظهارنظر در حالی مطرح شد که آمریکا پیش‌تر نیز در زمینه‌های اطلاعاتی و عملیاتی از کارزار سعودی حمایت کرده بود.
ورود مستقیم آمریکا به این جنگ، در صورت تحقق، می‌تواند دامنه درگیری را از یک منازعه منطقه‌ای به رویارویی گسترده‌تری تبدیل کند. چنین سناریویی نه‌تنها خطر افزایش تلفات انسانی در یمن را بالا می‌برد، بلکه امنیت مسیرهای دریایی و ثبات منطقه را نیز با مخاطرات بیشتری مواجه می‌کند. در مقابل، هنوز تصمیم قطعی واشنگتن برای مشارکت مستقیم اعلام نشده است و اظهارات رئیس‌جمهور آمریکا را نباید با آغاز رسمی یک عملیات نظامی جدید یکسان دانست.
از منظر جمهوری اسلامی ایران، یکی از ابعاد مهم بحران، تلاش برای تعریف تحولات یمن صرفاً در چارچوب رقابت تهران و واشنگتن است. چنین روایتی ممکن است نقش و اراده سیاسی نیروهای یمنی را به حاشیه ببرد و ریشه‌های داخلی و تاریخی این بحران را نادیده بگیرد. انصارالله یک بازیگر مهم در ساختار سیاسی و نظامی یمن است و تحولات میدانی این کشور را نمی‌توان بدون توجه به زمینه‌های داخلی، مداخلات خارجی و ملاحظات امنیتی بازیگران یمنی تحلیل کرد.
در عین حال، پیوند خوردن جنگ یمن با رویارویی گسترده‌تر ایران و آمریکا، اهمیت تحولات این کشور را افزایش داده است. هرچه دامنه مداخله نظامی خارجی بیشتر شود، احتمال آنکه بحران از مسیر اختلافات سیاسی یمن فراتر برود و به بخشی از رقابت‌های فراگیر منطقه‌ای تبدیل شود، افزایش خواهد یافت.
یمن؛ باتلاق تمام متجاوزان
عربستان در سال ۲۰۱۵ با تشکیل ائتلاف نظامی وارد جنگ یمن شد؛ حمله وحشیانه‌ای که در ظاهر با هدف عقب‌راندن انصارالله از صنعا آغاز شد اما در واقع یک نسل‌کشی طولانی با هزینه‌های انسانی و اقتصادی فاجعه‌بار بود. آتش‌بس سال ۲۰۲۲ برای مدتی از شدت درگیری‌ها کاست، اما ازسرگیری نبردها در ماه‌های اخیر نشان داد که دولت سعودی حاضر به پذیرش یک یمن مستقل و قدرتمند به عنوان همسایه خود نیست.
تحولات دو روز گذشته نیز بر همین واقعیت تأکید می‌کند. افزایش حملات هوایی عربستان، هشدارهای تازه انصارالله، وضعیت نامشخص جبهه باب‌المندب و احتمال افزایش مشارکت آمریکا، چشم‌اندازی از یک رویارویی دشوار و پرهزینه را ترسیم می‌کنند. با این حال می‌توان با قطعیت نتیجه گرفت یمن به رهبری انصارالله وارد دور تازه‌ای از حیات خود به عنوان یک ملت مستقل، قدرتمند و شکست‌ناپذیر شده است.
آنچه روشن به نظر می‌رسد، این است که بازگشت به گزینه نظامی عربستان را از اهداف خود دورتر کرده است. تجربه سال‌های گذشته نشان داده است که جغرافیای دشوار یمن، پیچیدگی‌های اجتماعی و سیاسی آن و مهم‌تر از همه مقاومت اصیل و متکی بر ایمان ناب نهضت قهرمان انصارالله، هر راهبرد نظامی را با ناکامی‌های بزرگ و بزرگ‌تر روبه‌رو می‌کند.
در نهایت، یمن بار دیگر به یکی از کانون‌های تعیین‌کننده امنیت منطقه تبدیل شده است؛ کشوری که تحولات آن بر باب‌المندب، امنیت عربستان و مناسبات قدرت‌های خارجی اثر می‌گذارد. آینده این بحران نه فقط به جابه‌جایی خطوط تماس، بلکه به تصمیم بازیگران منطقه‌ای درباره ادامه مداخله نظامی یا حرکت به سوی راه‌حلی سیاسی وابسته است. اگر قرار است از تکرار چرخه جنگ جلوگیری شود، واقعیت سیاسی یمن و نقش نیروهای اثرگذار این کشور باید در هر توافقی مورد توجه قرار گیرد؛ زیرا تجربه یک دهه گذشته نشان داده است که هیچ هدفی را نمی‌توان صرفاً از مسیر حملات هوایی و فشار نظامی و اقتصادی سفاکانه بر یمن مظلوم و مقتدر تحمیل کرد.
جنگ یمن در روزهای اخیر وارد مرحله‌ای تازه و پرمخاطره شده است؛ مرحله‌ای که در آن، عربستان بار دیگر به گزینه نظامی متوسل شده، انصارالله از تشدید پاسخ‌های متقابل خبر می‌دهد و باب‌المندب به یکی از مهم‌ترین نقاط تعیین‌کننده در معادلات منطقه‌ای تبدیل شده است. حمله مرگبار به فرودگاه بین‌المللی ریاض، هشدارهای تازه انصارالله درباره فرودگاه‌های سعودی و ادامه عملیات در سواحل دریای سرخ، نشان می‌دهد که بحران یمن دیگر محدود به خطوط تماس داخلی این کشور نیست و پیامدهای آن می‌تواند امنیت منطقه و مسیرهای حیاتی تجارت جهانی را تحت تأثیر قرار دهد.
بر اساس گزارش‌های منتشرشده در روزهای دهم و یازدهم اکتبر، عملیات نظامی عربستان در یمن تشدید شده و نیروهای دولت مورد حمایت ریاض نیز با پشتیبانی هوایی این کشور، ضدحمله‌ای را برای بازپس‌گیری مناطق ساحلی آغاز کرده‌اند. این تحولات پس از پیشروی انصارالله در بخش‌هایی از سواحل دریای سرخ و مناطق راهبردی اطراف باب‌المندب رخ داده است؛ مناطقی که اهمیت آنها به دلیل موقعیت جغرافیایی و پیوند با خطوط کشتیرانی بین‌المللی، بسیار فراتر از مرزهای یمن است. گزارش رویترز در هفتم اکتبر نیز تأکید می‌کند که پیشروی در مناطق ساحلی لزوماً به معنای دستیابی به برتری پایدار نیست و گسترش نبرد به مناطق کوهستانی می‌تواند معادلات نظامی را پیچیده‌تر کند.
فرودگاه ریاض؛ نشانه‌ای از گسترش دامنه جنگ
مهم‌ترین تحول ۴۸ ساعت گذشته، حمله دهم اکتبر به فرودگاه بین‌المللی ملک خالد در ریاض بود. بر اساس آمار اعلام‌شده از سوی مقام‌های سعودی و گزارش رویترز، در این حادثه ۱۲ نفر کشته و بیش از ۳۰۰ نفر زخمی شدند. حمله موجب توقف موقت فعالیت فرودگاه و تغییر مسیر پروازها شد. عربستان همچنین اعلام کرد که فعالیت آموزشی مدارس ریاض تا پایان هفته به شکل مجازی ادامه خواهد یافت.
این حادثه در شرایطی رخ داد که فرودگاه ریاض پیش‌تر نیز در همان هفته هدف حملاتی قرار گرفته بود. در دو حمله قبلی چهار نفر کشته شدند و یک هواپیمای تجاری سعودی آسیب جدی دید. همزمان، ائتلاف سعودی از سقوط یک پرتابه در نزدیکی فرودگاه بین‌المللی ملک فهد در دمام و رهگیری یک پهپاد در منطقه شرقی این کشور خبر داد.
انصارالله در یازدهم اکتبر بار دیگر به شرکت‌های هواپیمایی، مسافران و کارکنان فرودگاه‌ها هشدار داد که از استفاده از فرودگاه‌ها و حریم هوایی عربستان خودداری کنند و اعلام کرد که در صورت ادامه عملیات نظامی سعودی در یمن، پاسخ شدیدتری در پیش خواهد گرفت. این موضع‌گیری در شرایطی صورت گرفت که رویترز در گزارش اولیه خود در دهم اکتبر تصریح کرده بود انصارالله مسئولیت حمله سوم به فرودگاه ریاض را رسماً نپذیرفته است؛ بنابراین، تفکیک میان هشدارهای اعلام‌شده از سوی این گروه و انتساب قطعی مسئولیت حمله مشخص، از نظر خبری ضروری است.
با وجود این ملاحظه، پیام سیاسی و نظامی تحولات اخیر روشن است: گسترش جنگ در یمن می‌تواند هزینه‌های امنیتی را از جبهه‌های درگیری به مراکز اقتصادی و زیرساخت‌های حیاتی عربستان منتقل کند. ریاض که در سال‌های اخیر بخش مهمی از ظرفیت سیاسی و اقتصادی خود را به برنامه‌های توسعه‌ای اختصاص داده بود، اکنون بار دیگر با پیامدهای مستقیم گسترش یک جنگ منطقه‌ای مواجه شده است.
باب‌المندب؛ گره راهبردی نبرد
در کنار تحولات مربوط به ریاض، جبهه ساحلی یمن از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. باب‌المندب یکی از گذرگاه‌های مهم ارتباطی میان دریای سرخ و خلیج عدن است و هرگونه اختلال در امنیت آن می‌تواند بر حمل‌ونقل دریایی، تجارت بین‌المللی و انتقال انرژی اثر بگذارد. به همین دلیل، رقابت بر سر مناطق ساحلی یمن تنها یک منازعه سرزمینی نیست؛ بلکه با محاسبات امنیتی کشورهای منطقه و منافع قدرت‌های جهانی نیز ارتباط دارد.
نیروهای مورد حمایت عربستان در روزهای اخیر عملیاتی را برای عقب‌راندن انصارالله از مناطق راهبردی ساحلی آغاز کرده‌اند. با این حال، گزارش‌های میدانی درباره میزان موفقیت این عملیات یکسان نیست و هنوز نمی‌توان از تثبیت قطعی کنترل یکی از طرف‌ها بر تمام مناطق مورد مناقشه سخن گفت. رویترز در هفتم اکتبر نوشت که نیروهای دولت یمن در برخی مناطق ساحلی پیشروی‌هایی داشته‌اند، اما ناهمواری‌های جغرافیایی و اختلافات داخلی میان گروه‌های مخالف انصارالله می‌تواند ادامه عملیات را دشوار کند.
برای عربستان، بازگشت به جنگ تنها به معنای افزایش فشار بر انصارالله نیست؛ بلکه به معنای پذیرفتن خطر گسترش حملات به خاک خود و افزایش هزینه‌های دفاعی نیز هست. برای انصارالله نیز حفظ مواضع راهبردی، علاوه بر اهمیت نظامی، جایگاه این گروه را در هرگونه مذاکره احتمالی درباره آینده سیاسی یمن تحت تأثیر قرار می‌دهد. به همین دلیل، جبهه باب‌المندب را باید یکی از نقاط اصلی تعیین‌کننده در مرحله تازه منازعه دانست.
واشنگتن؛ از حمایت نظامی تا احتمال مداخله مستقیم
تحولات اخیر یمن در بستر گسترده‌تر تنش‌های منطقه‌ای رخ می‌دهد. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، روز دهم اکتبر اعلام کرد که واشنگتن احتمال مشارکت در حملات عربستان علیه انصارالله را بررسی خواهد کرد. این اظهارنظر در حالی مطرح شد که آمریکا پیش‌تر نیز در زمینه‌های اطلاعاتی و عملیاتی از کارزار سعودی حمایت کرده بود.
ورود مستقیم آمریکا به این جنگ، در صورت تحقق، می‌تواند دامنه درگیری را از یک منازعه منطقه‌ای به رویارویی گسترده‌تری تبدیل کند. چنین سناریویی نه‌تنها خطر افزایش تلفات انسانی در یمن را بالا می‌برد، بلکه امنیت مسیرهای دریایی و ثبات منطقه را نیز با مخاطرات بیشتری مواجه می‌کند. در مقابل، هنوز تصمیم قطعی واشنگتن برای مشارکت مستقیم اعلام نشده است و اظهارات رئیس‌جمهور آمریکا را نباید با آغاز رسمی یک عملیات نظامی جدید یکسان دانست.
از منظر جمهوری اسلامی ایران، یکی از ابعاد مهم بحران، تلاش برای تعریف تحولات یمن صرفاً در چارچوب رقابت تهران و واشنگتن است. چنین روایتی ممکن است نقش و اراده سیاسی نیروهای یمنی را به حاشیه ببرد و ریشه‌های داخلی و تاریخی این بحران را نادیده بگیرد. انصارالله یک بازیگر مهم در ساختار سیاسی و نظامی یمن است و تحولات میدانی این کشور را نمی‌توان بدون توجه به زمینه‌های داخلی، مداخلات خارجی و ملاحظات امنیتی بازیگران یمنی تحلیل کرد.
در عین حال، پیوند خوردن جنگ یمن با رویارویی گسترده‌تر ایران و آمریکا، اهمیت تحولات این کشور را افزایش داده است. هرچه دامنه مداخله نظامی خارجی بیشتر شود، احتمال آنکه بحران از مسیر اختلافات سیاسی یمن فراتر برود و به بخشی از رقابت‌های فراگیر منطقه‌ای تبدیل شود، افزایش خواهد یافت.
یمن؛ باتلاق تمام متجاوزان
عربستان در سال ۲۰۱۵ با تشکیل ائتلاف نظامی وارد جنگ یمن شد؛ حمله وحشیانه‌ای که در ظاهر با هدف عقب‌راندن انصارالله از صنعا آغاز شد اما در واقع یک نسل‌کشی طولانی با هزینه‌های انسانی و اقتصادی فاجعه‌بار بود. آتش‌بس سال ۲۰۲۲ برای مدتی از شدت درگیری‌ها کاست، اما ازسرگیری نبردها در ماه‌های اخیر نشان داد که دولت سعودی حاضر به پذیرش یک یمن مستقل و قدرتمند به عنوان همسایه خود نیست.
تحولات دو روز گذشته نیز بر همین واقعیت تأکید می‌کند. افزایش حملات هوایی عربستان، هشدارهای تازه انصارالله، وضعیت نامشخص جبهه باب‌المندب و احتمال افزایش مشارکت آمریکا، چشم‌اندازی از یک رویارویی دشوار و پرهزینه را ترسیم می‌کنند. با این حال می‌توان با قطعیت نتیجه گرفت یمن به رهبری انصارالله وارد دور تازه‌ای از حیات خود به عنوان یک ملت مستقل، قدرتمند و شکست‌ناپذیر شده است.
آنچه روشن به نظر می‌رسد، این است که بازگشت به گزینه نظامی عربستان را از اهداف خود دورتر کرده است. تجربه سال‌های گذشته نشان داده است که جغرافیای دشوار یمن، پیچیدگی‌های اجتماعی و سیاسی آن و مهم‌تر از همه مقاومت اصیل و متکی بر ایمان ناب نهضت قهرمان انصارالله، هر راهبرد نظامی را با ناکامی‌های بزرگ و بزرگ‌تر روبه‌رو می‌کند.
در نهایت، یمن بار دیگر به یکی از کانون‌های تعیین‌کننده امنیت منطقه تبدیل شده است؛ کشوری که تحولات آن بر باب‌المندب، امنیت عربستان و مناسبات قدرت‌های خارجی اثر می‌گذارد. آینده این بحران نه فقط به جابه‌جایی خطوط تماس، بلکه به تصمیم بازیگران منطقه‌ای درباره ادامه مداخله نظامی یا حرکت به سوی راه‌حلی سیاسی وابسته است. اگر قرار است از تکرار چرخه جنگ جلوگیری شود، واقعیت سیاسی یمن و نقش نیروهای اثرگذار این کشور باید در هر توافقی مورد توجه قرار گیرد؛ زیرا تجربه یک دهه گذشته نشان داده است که هیچ هدفی را نمی‌توان صرفاً از مسیر حملات هوایی و فشار نظامی و اقتصادی سفاکانه بر یمن مظلوم و مقتدر تحمیل کرد.
