نسخه Pdf

درس‌های آزادسازی سوسنگرد برای حکمرانی امروز

افتخارالسادات سجادی 
آزادسازی سوسنگرد در ۲۶ آبان ۱۳۵۹ را نمی‌توان صرفاً در شمار پیروزی‌های نظامی دوران دفاع مقدس قرار داد. این واقعه، از منظر سیاسی و مدیریتی، نمونه‌ای قابل تأمل از چگونگی مواجهه یک نظام سیاسی نوپا با بحرانی پیچیده و سرنوشت‌ساز است؛ بحرانی که در آن، فاصله میان تشخیص خطر و تصمیم به‌موقع می‌توانست پیامدهایی فراتر از سرنوشت یک شهر داشته باشد.سوسنگرد در شرایطی در معرض سقوط قرار گرفت که موقعیت راهبردی آن، امنیت جبهه جنوب و مسیر دفاع از اهواز را تحت تأثیر قرار می‌داد. در چنین وضعیتی، فرمان قاطع امام خمینی(ره) مبنی بر ضرورت آزادسازی شهر، اهمیت اراده سیاسی در عبور از بن‌بست تصمیم‌گیری را آشکار کرد. پیگیری آیت‌الله خامنه‌ای، نماینده امام در شورای عالی دفاع، و نقش میدانی شهید دکتر مصطفی چمران، در کنار مشارکت نیروهای ارتش، سپاه و مدافعان مردمی، نشان داد که پیروزی زمانی امکان‌پذیر می‌شود که تشخیص راهبردی، مسئولیت سیاسی و توان عملیاتی در یک مسیر قرار گیرند.
اهمیت سیاسی سوسنگرد در این است که نشان می‌دهد بحران‌ها تنها با برخورداری از امکانات مهار نمی‌شوند؛ کیفیت تصمیم‌گیری و چگونگی به‌کارگیری ظرفیت‌های موجود، گاه تعیین‌کننده‌تر از حجم امکانات است.این نکته برای شرایط امروز کشور اهمیت ویژه‌ای دارد. جمهوری اسلامی ایران در محیطی از فشارهای خارجی، رقابت‌های منطقه‌ای، محدودیت‌های اقتصادی و مسائل پیچیده اجتماعی و مدیریتی قرار دارد. در چنین شرایطی، مسئله اصلی صرفاً شناسایی تهدیدها نیست؛ بلکه توان نظام حکمرانی در تبدیل شناخت تهدید به سیاست مؤثر و اقدام نتیجه‌بخش است.
یکی از آسیب‌های جدی در مواجهه با مسائل پیچیده، غلبه مدیریت واکنشی بر مدیریت راهبردی است. در مدیریت واکنشی، تصمیم‌ها عمدتاً پس از بروز بحران و تحت تأثیر فشار رویدادها اتخاذ می‌شوند؛ اما مدیریت راهبردی، پیش از آنکه بحران به نقطه غیرقابل بازگشت برسد، اولویت‌ها را تشخیص می‌دهد، سناریوهای محتمل را بررسی می‌کند و برای هر وضعیت، مسئولیت و سازوکار اقدام مشخصی در نظر می‌گیرد. تجربه سوسنگرد نشان داد که در لحظات حساس، تعلل در تصمیم‌گیری می‌تواند هزینه‌های جبران‌ناپذیری ایجاد کند.البته قاطعیت در تصمیم نباید به معنای کنارگذاشتن عقلانیت کارشناسی تلقی شود. تصمیم راهبردی، محصول شناخت دقیق واقعیت، ارزیابی پیامدها و پذیرش مسئولیت است. آنچه باید از آن عبور کرد، نه مشورت و بررسی کارشناسی، بلکه بلاتکلیفی مدیریتی، انتقال مسئولیت و گرفتارشدن در چرخه‌ای است که در آن، تصمیم گرفته می‌شود اما اراده و سازوکار لازم برای اجرای آن وجود ندارد.
از همین منظر، یکی از معیارهای سنجش کارآمدی حکمرانی، میزان فاصله میان تشخیص یک مسئله ملی و دستیابی به نتیجه عملی در حل آن است.وجه دیگر تجربه سوسنگرد، مسئله هماهنگی نهادی است. این پیروزی حاصل عملکرد یک نهاد یا مجموعه منفرد نبود. همکاری نیروهای ارتش، سپاه، ستاد جنگ‌های نامنظم و نیروهای مردمی، در کنار پیگیری‌های سیاسی و نظامی، ظرفیت‌هایی را به هم پیوند داد که هرکدام به‌تنهایی نمی‌توانستند همان نتیجه را تضمین کنند.در حکمرانی کارآمد، هماهنگی به معنای یکسان‌سازی همه دیدگاه‌ها نیست؛ بلکه به معنای تعیین هدف مشترک، تفکیک مسئولیت‌ها و ایجاد سازوکار پاسخ‌گویی است. اختلاف کارشناسی می‌تواند کیفیت تصمیم را افزایش دهد، اما اختلافات نهادی و رقابت‌های غیرسازنده نباید مانع اجرای سیاست‌های ضروری کشور شود.
مهم‌ترین سرمایه‌ای که تجربه سوسنگرد برای امروز به یادگار می‌گذارد، صرفاً قدرت هماهنگی سازمانی نیست؛ بلکه پیوند میان اراده ملی و مشارکت مردم است. حضور نیروهای مردمی و مقاومت اهالی منطقه در دفاع از سوسنگرد، نشان داد که امنیت و اقتدار کشور تنها بر پایه ساختارهای رسمی استوار نیست؛ احساس تعلق، مسئولیت‌پذیری اجتماعی و اعتماد مردم نیز از ارکان بنیادین آن به شمار می‌روند.
درس‌های آزادسازی سوسنگرد  برای حکمرانی امروز