چگونگی مراقبت از سالمندان در شرایط جنگی واکاوی شد
جنگ و سالمندان
سالمندان به دلیل ابتلا به بیماریهای مزمن، مصرف همزمان چند دارو و کاهش توان جسمی، در شرایط بحران بیش از سایر گروهها در معرض خطر قرار دارند و حفظ آرامش آنها باید اولویت نخست خانوادهها باشد. بنابراین مدیریت صحیح اوضاع و ایجاد فضایی امن میتواند سپری دفاعی در برابر تنشهای بیرونی باشد و با هوشمندی و صبر، عبور از این شرایط را برای آنان هموارتر سازد.
سالمندان به دلیل ساختار روحی و روانی خاص خود، آسیبپذیرترین قشر در مواجهه با حوادث و تنشها هستند و ذهن آنها به دلیل کهولت سن توانایی پردازش وقایع سنگین و پیچیده را ندارد، بنابراین در شرایط بحرانی، اولویت اصلی باید حفظ آرامش و مراقبت از احساسات آنها باشد تا از بروز آسیبهای ماندگار جلوگیری شود و به آنان اطمینان دهد که تحت حمایت هستند.
برهمین اساس دبیرخانه شورای ملی سالمندان همواره درشرایط بحرانی با انتشار توصیههایی، بر ضرورت توجه خانوادهها بهسلامت روان سالمندان در این شرایط تأکید میکند. ازجمله توصیههای این دبیرخانه، حضور مداوم سالمندان در جمعهای خانوادگی و ادامه فعالیت روزمره آنهاست. مطابق تأکیدات دبیرخانه شورای ملی سالمندان نباید در شرایط اضطراری از تکاپو و زیست عادی سالمندان جلوگیری کرد.
این دبیرخانه عنوان کرده است از سالمندان بخواهید داستانهای جالب گذشته را در جمع بیان کنند تا از استرس زمان حال خارج شوند. یکی از نیازهای روانی سالمندان نیاز به ابراز افکار و احساسات است بنابراین اجازه دهید احساسشان را بیان کنند. از حال آنها دائما خبردار شوید و آنها را در این روزهای پرتنش تنها نگذارید. برای کاهش احساس تنهایی تماس تلفنی و حضوری الزامی است. برای بخشیدن احساس ارزشمندی به سالمند، او را در تصمیمگیریها مشارکت دهید.
پیگیر سلامتی سالمندتان شوید و دائم برای او داروهای لازم را تهیه کنید. اطمینان یابید که سالمندتان اطلاع درستی از حوادث دارد. حمایتهای عاطفی همدلانه خود مانند گوش دادن، تماس چشمی و غیره را کاهش ندهید. توجه کنید که سالمند شبها بدون استرس بخوابد زیرا به هم خوردن ساعت خواب او ممکن است مشکلات جدی ایجاد کند. کمک به آرام کردن محیط خانه، حمایت مالی مناسب کارهایی هستند که میتوان برای آنها انجام داد. لازم است گروهی فعال از همسالان آنها ایجاد کرد تا بتوانند بهصورت مداوم باهم ارتباط بگیرند. داشتن سفرهای هرچند کوتاه مانند رفتن به روستا میتواند در افزایش روحیه آنها در این روزها بسیار مؤثر باشد.
نقش ارتباطات اجتماعی در حفظ تعادل روانی سالمندان
احمد مرزالله، عضو هیئتعلمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز هم دراینباره معتقد است که حفظ ارتباط با خانواده، دوستان و همسایگان و حضور در شبکههای حمایتی خانوادگی میتواند بهعنوان سپری محافظ در برابر فشارهای روانی برای سالمندان عمل کند. درعینحال مشارکت در فعالیتهای جمعی، احساس معنا، کارآمدی و ارزشمندی را افزایش داده و روند بهبود روانی را در شرایط بحرانی برای گروه سالمندان تسریع میکند.این عضو هیئتعلمی میگوید: «رعایت الگوی منظم خواب، تغذیه مناسب حتی در شرایط سخت، فعالیت بدنی سبک مانند پیادهروی برای تخلیه انرژی و کاهش استرس، محدود کردن مواجهه با اخبار تنشزا، از راهکارهای ساده اما مؤثر در ارتقای تابآوری فردی سالمندان است. انجام کارهای کوچک و قابل انجام روزانه برای ایجاد حس مثبت و کنترل و مشارکت در فعالیتهای اجتماعی به معنابخشی زندگی در بحران کمک میکند و حتما باید این موارد از سوی خانوادههای دارای عضو سالمند موردتوجه باشد.»
سهند محبی نیز از پژوهشگران حوزه سالمندی به «ما» میگوید: «جنگ و انزوای اجتماعی به اضطراب و ترس از تنهایی بیشتر در سالمندان دامن زده است. بهطوریکه از آثار سوء جسمانی تنهایی و انزوای اجتماعی بر سالمندان، میتوان به کماشتهایی و در پی آن رژیم غذایی نامناسب و در بعد روانی، ناملایمات روانی همچون اضطراب، افسردگی، استرس، احساس یأس، ناامیدی و ناکارآمدی اشاره کرد.»
افراد سالمند به اخبار موثق و البته محدود دسترسی داشته باشند
این پژوهشگر درادامه بیان میکند: «معمولا در شرایطی که فضای جامعه ملتهب است، فشارهای روانی و جسمی گروههای آسیبپذیر تشدید میشود، ازاینرو اولین و مهمترین کاری که افراد و بهویژه سالمندان باید در این شرایط انجام دهند این است که احساسات خود را بپذیرند و سرکوب نکنند.
قطعا احساس ترس، اضطراب و نگرانی در میان تمامی سالمندان رخ میدهد و این مسئله خیلی هم به شرایط جامعه ارتباط ندارد و ناشی از شکنندگی افراد کهنسال است، بنابراین رخ دادن همه این رفتارها و افکار کاملا طبیعی است و سالمندان باید آن را بپذیرند، چراکه سرکوب این احساسات، ترس و نگرانی را نسبت به شرایط جامعه از بین نمیبرد بلکه فقط آن را تشدید خواهد کرد. آگاهی از هیجانات ناشی از التهابات جنگ نکته مهمی است که به درمان آنها کمک خواهد کرد. آنچه که میتواند در کنترل این هیجانات تأثیرگذار باشد آن است که افراد سالمند به اخبار موثق و البته محدود دسترسی داشته باشند و از صبح تا شب خبرهای مختلف را رصد نکنند، اکنون اگر بخواهیم در رسانههای مختلف اخبار را رصد کنیم، هر یک از آنها از زوایای مختلفی به موضوعات متعدد ازجمله جنگ میپردازند و ازآنجاییکه رصد رسانهها، سواد رسانهای میطلبد و اکثر افراد بهویژه سالمندان به این نوع سواد مجهز نیستند، بنابراین ممکن است از چک کردن بیشازحد اخبار و بدون تحلیل درست آن دچار اضطراب و نگرانی شوند. علاوه بر آنچه گفته شد ارتباط برقرار کردن با افراد مختلف چه از نوع حضوری و چه ارتباط تلفنی موجب ایجاد حس حمایت و همدلی شده و تا حد زیادی از میزان اضطراب و استرس خواهد کاست.»
اهمیت حمایتهای عاطفی و روانی لازم از سالمندان
محبی با تأکید بر تأمین امنیت عاطفی سالمندان در شرایط بحرانی خاطرنشان میکند: «معمولا در شرایط بحرانی نظیر جنگ، سالمندان با نبود امنیت عاطفی مواجه خواهند شد و به همین دلیل ممکن است دچار احساس بیارزشی، طردشدگی و بیهویتی شوند و این وضعیت نهتنها بر روان آنها اثر منفی میگذارد، بلکه میتواند منجر به بروز اختلالات روانی مانند افسردگی، اضطراب و اختلالات خواب شود و نبود ارتباط مؤثر با اطرافیان، بهویژه فرزندان و نزدیکان، حس تنهایی را تشدید کرده و سالمند را به سمت انزوا سوق میدهد که این انزوا، درنهایت میتواند موجب کاهش انگیزه برای مراقبت از خود، بیتفاوتی نسبت به درمانهای پزشکی و حتی افزایش خطر بیماری زودرس شود.»
این پژوهشگر بیان میکند: «هنگام وقوع جنگ، انزوای اجتماعی یکی از پیامدهای مستقیمی است که بسیاری از سالمندان با آن مواجه میشوند، بهویژه آنهایی که تنها زندگی میکنند یا در مراکز نگهداری هستند، بهتدریج ارتباط خود را با دنیای بیرون از دست میدهند و این انزوا نهتنها به کاهش تعاملات اجتماعی منجر میشود، بلکه احساس بیاهمیتی و فراموششدگی را در آنان تقویت میکند و این وضعیت، بهمرورزمان میتواند منجر به اختلالات شناختی، کاهش حافظه و افت عملکرد ذهنی شود. ازاینرو خانواده، نخستین و مهمترین منبع امنیت عاطفی برای سالمندان در مواقع بحرانی است و ارتباط مستمر و مشارکت دادن آنها در تصمیمگیریهای خانوادگی، احساس ارزشمندی و تعلق را در آنها تقویت میکند. خانوادهها باید آگاه باشند که حتی تماسهای تلفنی منظم، دیدارهای کوتاه یا ارسال پیامهای محبتآمیز میتواند تأثیر عمیقی بر روحیه سالمند در شرایط جنگی داشته باشد.»
سالمندان باید روزمرگیهای خود را ادامه دهند
وی خاطرنشان میکند: «نباید روال زندگی سالمندان را به همریخت، آنها باید روزمرگیهای خود را ادامه داده و به همان شکل قبلی که زندگی را سپری میکردند، به همان شکل ادامه دهند. البته سالمندان، استرسهای زیادی را در این شرایط تحمل میکنند و بیش از سایر گروهها در معرض خطرات جسمی و روانی قرار میگیرند که باید با آنها صحبت کرد و با ایجاد محیطی امن مراقبت از آنها را انجام داد.
یکی از نکاتی که در نگهداری سالمندان در این شرایط باید به آن توجه ویژه داشت، تأمین دارو و مراقبتهای پزشکی از آنها ست.
ازآنجاییکه سالمندان به داروهای خاص و مراقبتهای پزشکی منظم نیاز دارند، بنابراین باید از وجود داروهایشان اطمینان حاصل کنیم و شرایط را بهگونهای فراهم کنیم که در صورت نیاز، سالمند را به کدام مرکز درمانی برسانیم. ازآنجاییکه ترس ناشی از شرایط جامعه، حتی پس از آتشبس سالمندان را دچار تنش میکند، بنابراین لازم است اعضای خانواده از این قشر حمایتهای عاطفی و روانی لازم را داشته باشند و فضایی امن ایجاد کنند و با حرف زدن از اضطراب و ترس آنها بکاهند. نکته دیگری که در نگهداری و مراقبت از سالمندان در این شرایط مهم دیده میشود، آن است که آنها را به کارهایی مشغول کنیم که آرامشبخش است و از انجام آن لذت میبرند.»
مراقبت دارویی سالمندان در شرایط بحران
پرواضح است که حمایت و نگهداری از سالمند در شرایط جنگی برای هر خانوادهای سخت است. زیرا در کنار تحمل تنش و استرسهای بسیار باید برای درمان، تأمین داروهای لازم و بهبود علائم سالمند تلاش کرد. سالمندان معمولا به مصرف منظم دارو وابستهاند. قرصهای کنترل فشارخون، داروهای تنظیم قند، رقیقکنندههای خون و داروهای قلبی، بخشی از برنامه روزانه آنان است. در فضای ملتهب، شایعات مربوط به کمبود یا اختلال در توزیع دارو بهسرعت منتشر میشود و همین نگرانی، استرس مضاعفی ایجاد میکند. برخی سالمندان برای اطمینان خاطر، به ذخیرهسازی بیش از نیاز دارو روی میآورند و برخی دیگر به دلیل آشفتگی ذهنی یا بیخوابی، نظم مصرف دارو را از دست میدهند. هر دو وضعیت میتواند سلامت آنان را با مخاطره روبهرو کند.
قطع یا مصرف نامنظم داروهای فشارخون، برای مثال، میتواند به نوسانات خطرناک فشار و آسیب به قلب و مغز منجر شود.بیخوابی یکی دیگر از پیامدهای شایع اضطراب جنگی است. سالمندی که شب را با اخبار پرتنش به پایان میرساند، ممکن است با تپش قلب یا افکار نگرانکننده از خواب بیدار شود. اختلال خواب توان جسمی را کاهش میدهد و بر کنترل قند خون و فشارخون نیز اثر منفی میگذارد. بهاینترتیب چرخهای شکل میگیرد که در آن اضطراب، بیماری را تشدید میکند و تشدید بیماری، اضطراب را افزایش میدهد.
این چرخه اگر بهموقع مدیریت نشود، میتواند به مراجعههای اورژانسی و بستریشدنهای ناخواسته بینجامد.
براین اساس دنا فیروزآبادی، عضو هیئتعلمی گروه داروسازی بالینی دانشگاه علوم پزشکی شیراز با بیان اینکه سالمندان به دلیل ابتلا به بیماریهای مزمن، مصرف همزمان چند دارو و کاهش توان جسمی، در شرایط بحران بیش از سایر گروهها در معرض خطر قرار دارند، بر اهمیت رعایت مراقبتهای دارویی برای آنها در این ایام تأکید کرده است.
عضو هیئتعلمی گروه داروسازی بالینی دانشگاه علوم پزشکی شیراز عنوان کرده: در زمان وقوع بحرانهایی مانند جنگ، بلایای طبیعی یا اختلال در دسترسی به خدمات درمانی، قطع یا مصرف نامنظم داروها میتواند موجب تشدید بیماریهای زمینهای و بروز عوارض جدی شود، بنابراین مدیریت صحیح داروها در سالمندان یکی از اقدامات مهم برای حفظ سلامت آنان در این شرایط است.او نخستین اصل در این زمینه را تأمین و دسترسی به داروهای ضروری عنوان و افزوده: سالمندان باید همواره مقدار کافی از داروهای تجویزی خود را برای دستکم چند روز در اختیار داشته باشند. به گفته این عضو هیئتعلمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز، تهیه یک فهرست مکتوب از نام داروها، مقدار مصرف، زمان مصرف و بیماریهای زمینهای بسیار مهم است که این اطلاعات در صورت مراجعه به مراکز درمانی یا دریافت خدمات امدادی، به ادامه صحیح درمان کمک میکند.
فیروزآبادی در ادامه با اشاره به این موضوع که بسیاری از سالمندان بهطور همزمان چند دارو مصرف میکنند، رعایت دقیق برنامه مصرف دارو در چنین شرایطی را حائز اهمیت خوانده و گفته است: مصرف اشتباه، تکرار دوز یا قطع ناگهانی دارو میتواند باعث بروز عوارض یا تشدید بیماری شود؛ در اینگونه موارد استفاده از جعبههای تقسیم دارو یا ثبت برنامه مصرف دارو میتواند از خطاهای دارویی جلوگیری کند.
رعایت شرایط صحیح نگهداری داروهای سالمندان در شرایط بحرانی، دیگر موضوع مورد تأکید این عضو هیئتعلمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز است و در این زمینه افزوده: بیشتر داروها باید در محیط خشک، خنک و دور از نور مستقیم نگهداری شود، داروهای حساس به دما مانند انسولین نیازمند نگهداری در محدوده دمایی مناسب است و در صورت قطع برق یا جابهجایی باید تمهیداتی برای حفظ دمای آنها در نظر گرفته شود.
او بابیان اهمیت نگهداری داروها در بستهبندی اصلی اضافه کرده: اطلاعات مربوط به نام دارو، مقدار مصرف و تاریخ انقضا روی آن درجشده است. سالمندان نسبت به بسیاری از داروها حساستر هستند و احتمال بروز عوارض دارویی در آنان بیشتر است، برخی داروها مانند آرامبخشها، خوابآورها و بعضی داروهای ضدحساسیت میتواند باعث خوابآلودگی، سرگیجه و افزایش خطر سقوط شود؛ همچنین مصرف خودسرانه مسکنهای ضدالتهاب مانند «ایبوپروفن» یا «دیکلوفناک» ممکن است در سالمندان باعث مشکلات گوارشی، کلیوی یا تشدید بیماریهای قلبی شود، به همین دلیل مصرف هر داروی جدید باید بااحتیاط و با نظر پزشک یا داروساز انجام شود.
بر اساس گزارش وبدا، عضو هیئتعلمی گروه داروسازی بالینی دانشگاه علوم پزشکی شیراز یادآور شده: باید توجه داشت که حمایت خانواده و مراقبان نقش مهمی در سلامت سالمندان در شرایط بحران دارد، نظارت بر مصرف صحیح داروها، همراه داشتن اطلاعات دارویی و توجه به علائم هشداردهنده مانند ضعف شدید، سرگیجه، اختلال هوشیاری یا تنگی نفس میتواند از بروز بسیاری از عوارض پیشگیری کند.
مراقبت از آرامش سالمندان
در کنار این مسائل جسمی، احساس ناامنی روانی نیز اهمیت دارد. برخلاف افراد عادی، سالمندان با فشارهای روانی بیشتری دستوپنجه نرم میکنند و نیاز به حمایت عاطفی دارند. ازاینرو حمیده عبدالهی، فعال رسانه در یادداشتی که خبرگزاری تسنیم منتشر کرده، نوشته است: در این روزهای جنگی، بیش از آنکه صدای انفجار شنیده شود، صدای اضطراب در خانهها پیچیده است.
اضطرابی که برای سالمندان تنها یک نگرانی گذرا نیست بلکه بازگشت خاطرههایی است که میتواند مستقیما سلامت جسم و جانشان را تهدید کند.
در این روزها، فضای عمومی جامعه بیش از هر زمان دیگری آمیخته باخبر، تحلیل و گمانهزنی است. اگرچه بسیاری از این اخبار هنوز در سطح احتمال و ارزیابیهای سیاسی قرار دارد، اما برای نسل سالمند، واژههایی مانند حمله، پاسخ و آمادگی صرفا اصطلاحات خبری نیست. این واژهها کلیدهایی هستند که درهای خاطرات سالهای دور را میگشایند. خاطراتی از آژیرها، خاموشیها، نگرانی برای عزیزان و بیثباتی روزمره. همین بازگشت ذهنی کافی است تا بدن نیز واکنش نشان دهد.
اضطراب، پیش از آنکه احساسی درونی باشد، واکنشی فیزیولوژیک است. با افزایش استرس، هورمونهایی در بدن ترشح میشود که ضربان قلب را بالا میبرد و فشارخون را افزایش میدهد. برای سالمندی که سالها با فشارخون، بیماری قلبی یا دیابت زندگی کرده، این تغییرات میتواند خطرناک باشد. بالا رفتن ناگهانی فشارخون، احتمال سکته قلبی یا مغزی را افزایش میدهد. خطری که در سنین بالا پیامدهای جبرانناپذیرتری دارد. بسیاری از پزشکان تأکید میکنند که حتی دنبال کردن مداوم اخبار نگرانکننده میتواند بهتنهایی سطح اضطراب پایه را بالا نگه دارد و تعادل جسمی را بر هم بزند.سالمندان بیش از هر گروه دیگری به ثبات و پیشبینی پذیری نیاز دارند. تغییر لحن گفتوگوها در خانه، بحثهای پرتنش خانوادگی و تکرار تصاویر نگرانکننده، فضای امن ذهنی آنان را تضعیف میکند. حتی اگر خطری مستقیم متوجه محل زندگیشان نباشد، احساس بیثباتی میتواند آنان را فرسوده کند.
برخی سالمندان در چنین شرایطی گوشهگیرتر میشوند، اشتهایشان کاهش مییابد یا دچار تحریکپذیری میشوند. نشانههایی که گاه بهاشتباه بهعنوان بخشی طبیعی از کهولت سن تلقی میشود، درحالیکه ریشه در اضطراب دارد.نقش خانوادهها در این میان تعیینکننده است.
مدیریت مصرف اخبار، پرهیز از بازنشر شایعات و اطمینانبخشی مستمر درباره تداوم خدمات درمانی، میتواند از شدت نگرانی سالمندان بکاهد. گفتوگوهای آرام و منطقی، یادآوری تجربههای عبور از بحرانهای پیشین و تأکید بر ظرفیتهای نظام سلامت، سپری روانی در برابر موج اضطراب ایجاد میکند. همچنین پایش منظم فشارخون در خانه، توجه به علائم هشداردهنده مانند سردرد شدید، تنگی نفس یا درد قفسه سینه و مشورت بهموقع با پزشک، از بروز پیامدهای جدی جلوگیری میکند.
در این روزهای جنگی، شاید مهمترین اقدام، مراقبت از آرامش باشد. آرامشی که برای سالمندان نه یک امتیاز، بلکه بخشی از درمان است. جنگ پیش از هر چیز در ذهنها آغاز میشود. اگر این میدان ذهنی مدیریت نشود، آثار آن بر بدن آشکار خواهد شد. توجه بهسلامت روان سالمندان، تضمینی برای حفظ سلامت جسم آنان است. جامعهای که در بحبوحه تنشها از آسیبپذیرترین اعضای خود مراقبت میکند، درواقع از سرمایه انسانی و تجربه تاریخی خویش پاسداری کرده است.
سالمندان به دلیل ساختار روحی و روانی خاص خود، آسیبپذیرترین قشر در مواجهه با حوادث و تنشها هستند و ذهن آنها به دلیل کهولت سن توانایی پردازش وقایع سنگین و پیچیده را ندارد، بنابراین در شرایط بحرانی، اولویت اصلی باید حفظ آرامش و مراقبت از احساسات آنها باشد تا از بروز آسیبهای ماندگار جلوگیری شود و به آنان اطمینان دهد که تحت حمایت هستند.
برهمین اساس دبیرخانه شورای ملی سالمندان همواره درشرایط بحرانی با انتشار توصیههایی، بر ضرورت توجه خانوادهها بهسلامت روان سالمندان در این شرایط تأکید میکند. ازجمله توصیههای این دبیرخانه، حضور مداوم سالمندان در جمعهای خانوادگی و ادامه فعالیت روزمره آنهاست. مطابق تأکیدات دبیرخانه شورای ملی سالمندان نباید در شرایط اضطراری از تکاپو و زیست عادی سالمندان جلوگیری کرد.
این دبیرخانه عنوان کرده است از سالمندان بخواهید داستانهای جالب گذشته را در جمع بیان کنند تا از استرس زمان حال خارج شوند. یکی از نیازهای روانی سالمندان نیاز به ابراز افکار و احساسات است بنابراین اجازه دهید احساسشان را بیان کنند. از حال آنها دائما خبردار شوید و آنها را در این روزهای پرتنش تنها نگذارید. برای کاهش احساس تنهایی تماس تلفنی و حضوری الزامی است. برای بخشیدن احساس ارزشمندی به سالمند، او را در تصمیمگیریها مشارکت دهید.
پیگیر سلامتی سالمندتان شوید و دائم برای او داروهای لازم را تهیه کنید. اطمینان یابید که سالمندتان اطلاع درستی از حوادث دارد. حمایتهای عاطفی همدلانه خود مانند گوش دادن، تماس چشمی و غیره را کاهش ندهید. توجه کنید که سالمند شبها بدون استرس بخوابد زیرا به هم خوردن ساعت خواب او ممکن است مشکلات جدی ایجاد کند. کمک به آرام کردن محیط خانه، حمایت مالی مناسب کارهایی هستند که میتوان برای آنها انجام داد. لازم است گروهی فعال از همسالان آنها ایجاد کرد تا بتوانند بهصورت مداوم باهم ارتباط بگیرند. داشتن سفرهای هرچند کوتاه مانند رفتن به روستا میتواند در افزایش روحیه آنها در این روزها بسیار مؤثر باشد.
نقش ارتباطات اجتماعی در حفظ تعادل روانی سالمندان
احمد مرزالله، عضو هیئتعلمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز هم دراینباره معتقد است که حفظ ارتباط با خانواده، دوستان و همسایگان و حضور در شبکههای حمایتی خانوادگی میتواند بهعنوان سپری محافظ در برابر فشارهای روانی برای سالمندان عمل کند. درعینحال مشارکت در فعالیتهای جمعی، احساس معنا، کارآمدی و ارزشمندی را افزایش داده و روند بهبود روانی را در شرایط بحرانی برای گروه سالمندان تسریع میکند.این عضو هیئتعلمی میگوید: «رعایت الگوی منظم خواب، تغذیه مناسب حتی در شرایط سخت، فعالیت بدنی سبک مانند پیادهروی برای تخلیه انرژی و کاهش استرس، محدود کردن مواجهه با اخبار تنشزا، از راهکارهای ساده اما مؤثر در ارتقای تابآوری فردی سالمندان است. انجام کارهای کوچک و قابل انجام روزانه برای ایجاد حس مثبت و کنترل و مشارکت در فعالیتهای اجتماعی به معنابخشی زندگی در بحران کمک میکند و حتما باید این موارد از سوی خانوادههای دارای عضو سالمند موردتوجه باشد.»
سهند محبی نیز از پژوهشگران حوزه سالمندی به «ما» میگوید: «جنگ و انزوای اجتماعی به اضطراب و ترس از تنهایی بیشتر در سالمندان دامن زده است. بهطوریکه از آثار سوء جسمانی تنهایی و انزوای اجتماعی بر سالمندان، میتوان به کماشتهایی و در پی آن رژیم غذایی نامناسب و در بعد روانی، ناملایمات روانی همچون اضطراب، افسردگی، استرس، احساس یأس، ناامیدی و ناکارآمدی اشاره کرد.»
افراد سالمند به اخبار موثق و البته محدود دسترسی داشته باشند
این پژوهشگر درادامه بیان میکند: «معمولا در شرایطی که فضای جامعه ملتهب است، فشارهای روانی و جسمی گروههای آسیبپذیر تشدید میشود، ازاینرو اولین و مهمترین کاری که افراد و بهویژه سالمندان باید در این شرایط انجام دهند این است که احساسات خود را بپذیرند و سرکوب نکنند.
قطعا احساس ترس، اضطراب و نگرانی در میان تمامی سالمندان رخ میدهد و این مسئله خیلی هم به شرایط جامعه ارتباط ندارد و ناشی از شکنندگی افراد کهنسال است، بنابراین رخ دادن همه این رفتارها و افکار کاملا طبیعی است و سالمندان باید آن را بپذیرند، چراکه سرکوب این احساسات، ترس و نگرانی را نسبت به شرایط جامعه از بین نمیبرد بلکه فقط آن را تشدید خواهد کرد. آگاهی از هیجانات ناشی از التهابات جنگ نکته مهمی است که به درمان آنها کمک خواهد کرد. آنچه که میتواند در کنترل این هیجانات تأثیرگذار باشد آن است که افراد سالمند به اخبار موثق و البته محدود دسترسی داشته باشند و از صبح تا شب خبرهای مختلف را رصد نکنند، اکنون اگر بخواهیم در رسانههای مختلف اخبار را رصد کنیم، هر یک از آنها از زوایای مختلفی به موضوعات متعدد ازجمله جنگ میپردازند و ازآنجاییکه رصد رسانهها، سواد رسانهای میطلبد و اکثر افراد بهویژه سالمندان به این نوع سواد مجهز نیستند، بنابراین ممکن است از چک کردن بیشازحد اخبار و بدون تحلیل درست آن دچار اضطراب و نگرانی شوند. علاوه بر آنچه گفته شد ارتباط برقرار کردن با افراد مختلف چه از نوع حضوری و چه ارتباط تلفنی موجب ایجاد حس حمایت و همدلی شده و تا حد زیادی از میزان اضطراب و استرس خواهد کاست.»
اهمیت حمایتهای عاطفی و روانی لازم از سالمندان
محبی با تأکید بر تأمین امنیت عاطفی سالمندان در شرایط بحرانی خاطرنشان میکند: «معمولا در شرایط بحرانی نظیر جنگ، سالمندان با نبود امنیت عاطفی مواجه خواهند شد و به همین دلیل ممکن است دچار احساس بیارزشی، طردشدگی و بیهویتی شوند و این وضعیت نهتنها بر روان آنها اثر منفی میگذارد، بلکه میتواند منجر به بروز اختلالات روانی مانند افسردگی، اضطراب و اختلالات خواب شود و نبود ارتباط مؤثر با اطرافیان، بهویژه فرزندان و نزدیکان، حس تنهایی را تشدید کرده و سالمند را به سمت انزوا سوق میدهد که این انزوا، درنهایت میتواند موجب کاهش انگیزه برای مراقبت از خود، بیتفاوتی نسبت به درمانهای پزشکی و حتی افزایش خطر بیماری زودرس شود.»
این پژوهشگر بیان میکند: «هنگام وقوع جنگ، انزوای اجتماعی یکی از پیامدهای مستقیمی است که بسیاری از سالمندان با آن مواجه میشوند، بهویژه آنهایی که تنها زندگی میکنند یا در مراکز نگهداری هستند، بهتدریج ارتباط خود را با دنیای بیرون از دست میدهند و این انزوا نهتنها به کاهش تعاملات اجتماعی منجر میشود، بلکه احساس بیاهمیتی و فراموششدگی را در آنان تقویت میکند و این وضعیت، بهمرورزمان میتواند منجر به اختلالات شناختی، کاهش حافظه و افت عملکرد ذهنی شود. ازاینرو خانواده، نخستین و مهمترین منبع امنیت عاطفی برای سالمندان در مواقع بحرانی است و ارتباط مستمر و مشارکت دادن آنها در تصمیمگیریهای خانوادگی، احساس ارزشمندی و تعلق را در آنها تقویت میکند. خانوادهها باید آگاه باشند که حتی تماسهای تلفنی منظم، دیدارهای کوتاه یا ارسال پیامهای محبتآمیز میتواند تأثیر عمیقی بر روحیه سالمند در شرایط جنگی داشته باشد.»
سالمندان باید روزمرگیهای خود را ادامه دهند
وی خاطرنشان میکند: «نباید روال زندگی سالمندان را به همریخت، آنها باید روزمرگیهای خود را ادامه داده و به همان شکل قبلی که زندگی را سپری میکردند، به همان شکل ادامه دهند. البته سالمندان، استرسهای زیادی را در این شرایط تحمل میکنند و بیش از سایر گروهها در معرض خطرات جسمی و روانی قرار میگیرند که باید با آنها صحبت کرد و با ایجاد محیطی امن مراقبت از آنها را انجام داد.
یکی از نکاتی که در نگهداری سالمندان در این شرایط باید به آن توجه ویژه داشت، تأمین دارو و مراقبتهای پزشکی از آنها ست.
ازآنجاییکه سالمندان به داروهای خاص و مراقبتهای پزشکی منظم نیاز دارند، بنابراین باید از وجود داروهایشان اطمینان حاصل کنیم و شرایط را بهگونهای فراهم کنیم که در صورت نیاز، سالمند را به کدام مرکز درمانی برسانیم. ازآنجاییکه ترس ناشی از شرایط جامعه، حتی پس از آتشبس سالمندان را دچار تنش میکند، بنابراین لازم است اعضای خانواده از این قشر حمایتهای عاطفی و روانی لازم را داشته باشند و فضایی امن ایجاد کنند و با حرف زدن از اضطراب و ترس آنها بکاهند. نکته دیگری که در نگهداری و مراقبت از سالمندان در این شرایط مهم دیده میشود، آن است که آنها را به کارهایی مشغول کنیم که آرامشبخش است و از انجام آن لذت میبرند.»
مراقبت دارویی سالمندان در شرایط بحران
پرواضح است که حمایت و نگهداری از سالمند در شرایط جنگی برای هر خانوادهای سخت است. زیرا در کنار تحمل تنش و استرسهای بسیار باید برای درمان، تأمین داروهای لازم و بهبود علائم سالمند تلاش کرد. سالمندان معمولا به مصرف منظم دارو وابستهاند. قرصهای کنترل فشارخون، داروهای تنظیم قند، رقیقکنندههای خون و داروهای قلبی، بخشی از برنامه روزانه آنان است. در فضای ملتهب، شایعات مربوط به کمبود یا اختلال در توزیع دارو بهسرعت منتشر میشود و همین نگرانی، استرس مضاعفی ایجاد میکند. برخی سالمندان برای اطمینان خاطر، به ذخیرهسازی بیش از نیاز دارو روی میآورند و برخی دیگر به دلیل آشفتگی ذهنی یا بیخوابی، نظم مصرف دارو را از دست میدهند. هر دو وضعیت میتواند سلامت آنان را با مخاطره روبهرو کند.
قطع یا مصرف نامنظم داروهای فشارخون، برای مثال، میتواند به نوسانات خطرناک فشار و آسیب به قلب و مغز منجر شود.بیخوابی یکی دیگر از پیامدهای شایع اضطراب جنگی است. سالمندی که شب را با اخبار پرتنش به پایان میرساند، ممکن است با تپش قلب یا افکار نگرانکننده از خواب بیدار شود. اختلال خواب توان جسمی را کاهش میدهد و بر کنترل قند خون و فشارخون نیز اثر منفی میگذارد. بهاینترتیب چرخهای شکل میگیرد که در آن اضطراب، بیماری را تشدید میکند و تشدید بیماری، اضطراب را افزایش میدهد.
این چرخه اگر بهموقع مدیریت نشود، میتواند به مراجعههای اورژانسی و بستریشدنهای ناخواسته بینجامد.
براین اساس دنا فیروزآبادی، عضو هیئتعلمی گروه داروسازی بالینی دانشگاه علوم پزشکی شیراز با بیان اینکه سالمندان به دلیل ابتلا به بیماریهای مزمن، مصرف همزمان چند دارو و کاهش توان جسمی، در شرایط بحران بیش از سایر گروهها در معرض خطر قرار دارند، بر اهمیت رعایت مراقبتهای دارویی برای آنها در این ایام تأکید کرده است.
عضو هیئتعلمی گروه داروسازی بالینی دانشگاه علوم پزشکی شیراز عنوان کرده: در زمان وقوع بحرانهایی مانند جنگ، بلایای طبیعی یا اختلال در دسترسی به خدمات درمانی، قطع یا مصرف نامنظم داروها میتواند موجب تشدید بیماریهای زمینهای و بروز عوارض جدی شود، بنابراین مدیریت صحیح داروها در سالمندان یکی از اقدامات مهم برای حفظ سلامت آنان در این شرایط است.او نخستین اصل در این زمینه را تأمین و دسترسی به داروهای ضروری عنوان و افزوده: سالمندان باید همواره مقدار کافی از داروهای تجویزی خود را برای دستکم چند روز در اختیار داشته باشند. به گفته این عضو هیئتعلمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز، تهیه یک فهرست مکتوب از نام داروها، مقدار مصرف، زمان مصرف و بیماریهای زمینهای بسیار مهم است که این اطلاعات در صورت مراجعه به مراکز درمانی یا دریافت خدمات امدادی، به ادامه صحیح درمان کمک میکند.
فیروزآبادی در ادامه با اشاره به این موضوع که بسیاری از سالمندان بهطور همزمان چند دارو مصرف میکنند، رعایت دقیق برنامه مصرف دارو در چنین شرایطی را حائز اهمیت خوانده و گفته است: مصرف اشتباه، تکرار دوز یا قطع ناگهانی دارو میتواند باعث بروز عوارض یا تشدید بیماری شود؛ در اینگونه موارد استفاده از جعبههای تقسیم دارو یا ثبت برنامه مصرف دارو میتواند از خطاهای دارویی جلوگیری کند.
رعایت شرایط صحیح نگهداری داروهای سالمندان در شرایط بحرانی، دیگر موضوع مورد تأکید این عضو هیئتعلمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز است و در این زمینه افزوده: بیشتر داروها باید در محیط خشک، خنک و دور از نور مستقیم نگهداری شود، داروهای حساس به دما مانند انسولین نیازمند نگهداری در محدوده دمایی مناسب است و در صورت قطع برق یا جابهجایی باید تمهیداتی برای حفظ دمای آنها در نظر گرفته شود.
او بابیان اهمیت نگهداری داروها در بستهبندی اصلی اضافه کرده: اطلاعات مربوط به نام دارو، مقدار مصرف و تاریخ انقضا روی آن درجشده است. سالمندان نسبت به بسیاری از داروها حساستر هستند و احتمال بروز عوارض دارویی در آنان بیشتر است، برخی داروها مانند آرامبخشها، خوابآورها و بعضی داروهای ضدحساسیت میتواند باعث خوابآلودگی، سرگیجه و افزایش خطر سقوط شود؛ همچنین مصرف خودسرانه مسکنهای ضدالتهاب مانند «ایبوپروفن» یا «دیکلوفناک» ممکن است در سالمندان باعث مشکلات گوارشی، کلیوی یا تشدید بیماریهای قلبی شود، به همین دلیل مصرف هر داروی جدید باید بااحتیاط و با نظر پزشک یا داروساز انجام شود.
بر اساس گزارش وبدا، عضو هیئتعلمی گروه داروسازی بالینی دانشگاه علوم پزشکی شیراز یادآور شده: باید توجه داشت که حمایت خانواده و مراقبان نقش مهمی در سلامت سالمندان در شرایط بحران دارد، نظارت بر مصرف صحیح داروها، همراه داشتن اطلاعات دارویی و توجه به علائم هشداردهنده مانند ضعف شدید، سرگیجه، اختلال هوشیاری یا تنگی نفس میتواند از بروز بسیاری از عوارض پیشگیری کند.
مراقبت از آرامش سالمندان
در کنار این مسائل جسمی، احساس ناامنی روانی نیز اهمیت دارد. برخلاف افراد عادی، سالمندان با فشارهای روانی بیشتری دستوپنجه نرم میکنند و نیاز به حمایت عاطفی دارند. ازاینرو حمیده عبدالهی، فعال رسانه در یادداشتی که خبرگزاری تسنیم منتشر کرده، نوشته است: در این روزهای جنگی، بیش از آنکه صدای انفجار شنیده شود، صدای اضطراب در خانهها پیچیده است.
اضطرابی که برای سالمندان تنها یک نگرانی گذرا نیست بلکه بازگشت خاطرههایی است که میتواند مستقیما سلامت جسم و جانشان را تهدید کند.
در این روزها، فضای عمومی جامعه بیش از هر زمان دیگری آمیخته باخبر، تحلیل و گمانهزنی است. اگرچه بسیاری از این اخبار هنوز در سطح احتمال و ارزیابیهای سیاسی قرار دارد، اما برای نسل سالمند، واژههایی مانند حمله، پاسخ و آمادگی صرفا اصطلاحات خبری نیست. این واژهها کلیدهایی هستند که درهای خاطرات سالهای دور را میگشایند. خاطراتی از آژیرها، خاموشیها، نگرانی برای عزیزان و بیثباتی روزمره. همین بازگشت ذهنی کافی است تا بدن نیز واکنش نشان دهد.
اضطراب، پیش از آنکه احساسی درونی باشد، واکنشی فیزیولوژیک است. با افزایش استرس، هورمونهایی در بدن ترشح میشود که ضربان قلب را بالا میبرد و فشارخون را افزایش میدهد. برای سالمندی که سالها با فشارخون، بیماری قلبی یا دیابت زندگی کرده، این تغییرات میتواند خطرناک باشد. بالا رفتن ناگهانی فشارخون، احتمال سکته قلبی یا مغزی را افزایش میدهد. خطری که در سنین بالا پیامدهای جبرانناپذیرتری دارد. بسیاری از پزشکان تأکید میکنند که حتی دنبال کردن مداوم اخبار نگرانکننده میتواند بهتنهایی سطح اضطراب پایه را بالا نگه دارد و تعادل جسمی را بر هم بزند.سالمندان بیش از هر گروه دیگری به ثبات و پیشبینی پذیری نیاز دارند. تغییر لحن گفتوگوها در خانه، بحثهای پرتنش خانوادگی و تکرار تصاویر نگرانکننده، فضای امن ذهنی آنان را تضعیف میکند. حتی اگر خطری مستقیم متوجه محل زندگیشان نباشد، احساس بیثباتی میتواند آنان را فرسوده کند.
برخی سالمندان در چنین شرایطی گوشهگیرتر میشوند، اشتهایشان کاهش مییابد یا دچار تحریکپذیری میشوند. نشانههایی که گاه بهاشتباه بهعنوان بخشی طبیعی از کهولت سن تلقی میشود، درحالیکه ریشه در اضطراب دارد.نقش خانوادهها در این میان تعیینکننده است.
مدیریت مصرف اخبار، پرهیز از بازنشر شایعات و اطمینانبخشی مستمر درباره تداوم خدمات درمانی، میتواند از شدت نگرانی سالمندان بکاهد. گفتوگوهای آرام و منطقی، یادآوری تجربههای عبور از بحرانهای پیشین و تأکید بر ظرفیتهای نظام سلامت، سپری روانی در برابر موج اضطراب ایجاد میکند. همچنین پایش منظم فشارخون در خانه، توجه به علائم هشداردهنده مانند سردرد شدید، تنگی نفس یا درد قفسه سینه و مشورت بهموقع با پزشک، از بروز پیامدهای جدی جلوگیری میکند.
در این روزهای جنگی، شاید مهمترین اقدام، مراقبت از آرامش باشد. آرامشی که برای سالمندان نه یک امتیاز، بلکه بخشی از درمان است. جنگ پیش از هر چیز در ذهنها آغاز میشود. اگر این میدان ذهنی مدیریت نشود، آثار آن بر بدن آشکار خواهد شد. توجه بهسلامت روان سالمندان، تضمینی برای حفظ سلامت جسم آنان است. جامعهای که در بحبوحه تنشها از آسیبپذیرترین اعضای خود مراقبت میکند، درواقع از سرمایه انسانی و تجربه تاریخی خویش پاسداری کرده است.
تیتر خبرها
تیترهای روزنامه
-
جمهوری اسلامی ایران الهامبخش سایر ملتها شده است
-
انتخاب آیتالله مجتبی خامنهای آبی بر آتش فتنهها بود
-
کوه از غمت بشکافته
-
پیروزی ملت ایران در جنگ شناختی
-
مجلس تابع رهبر
-
سرچشمه شجاعت در کجاست؟
-
واشنگتن و تلآویو بازنده جنگ علیه ایران
-
جنگ و سالمندان
-
بحران انرژی حاصل جنگ با ایران
-
ملت در میدان بیعت
-
استمرار صراط ولایت
