بهرام بختیاری
توافقی که حاصل بیش از دو دهه رایزنی دیپلماتیک میان واشنگتن و ریاض بود، تنها ۲۴ ساعت پس از امضای رسمی در مقر وزارت انرژی آمریکا به شکستی جنجالی انجامید. چهارشنبه هفته گذشته، کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا، در مراسمی رسمی و در ارتباط تصویری با همتای سعودی خود، توافق‌نامه همکاری‌های هسته‌ای میان دو کشور را به امضا رساند. بر اساس این توافق، ریاض به بخش اعظم خواسته‌های خود رسیده بود؛ امکان غنی‌سازی اورانیوم در خاک عربستان فراهم می‌شد و طرف سعودی از امضای «پروتکل الحاقی» آژانس بین‌المللی انرژی اتمی معاف شده بود. اما این پیروزی دیپلماتیک دوامی نداشت. صبح روز بعدش، دونالد ترامپ با انتشار پستی ناگهانی در شبکه اجتماعی خود، همه چیز را ویران کرد و توافق را منوط به پیوستن فوری عربستان به «پیمان ابراهیم» و عادی‌سازی روابط با رژیم صهیونی کرد؛ موضعی که عملاً توافق را وارد فاز فروپاشی کرد.
تغییر موضع ۱۸۰ درجه‌ای ترامپ را می توان ناشی از دو عامل اصلی دانست: نخست، پوشش شدیداً انتقادی شبکه فاکس نیوز و سرمقاله وال‌استریت ژورنال که با ابراز شگفتی مطرح کردند چرا ترامپ امتیازی به عربستان داده که حتی جو بایدن هم حاضر نبود بدون عادی‌سازی روابط با رژیم صهیونی به ریاض اعطا کند. تنها چند دقیقه پس از پایان این تحلیل‌ها، پست جنجالی ترامپ منتشر شد. عامل دوم، عصبانیت شخص ترامپ از وزیر انرژی بود که چرا بدون اطلاع و هماهنگی نهایی با او اقدام به برگزاری مراسم امضا کرده است. این عقب‌نشینی ناگهانی، ناهماهنگی عمیقی را در بدنه دولت آمریکا برملا کرد و منابع آگاه تأیید کردند که شرط جدید ترامپ حتی تیم مذاکره‌کننده هسته‌ای دولت را که ماه‌ها روی متن توافق کار کرده بودند، کاملاً غافلگیر کرد.
در این میان، سکوت و شوک طرف سعودی نیز جلب توجه می‌کرد. یک منبع آگاه سعودی در واکنش به شروط جدید ترامپ تأکید کرد که توافق امضا شده و دیگر چیزی برای مذاکره مجدد وجود ندارد و «توییت‌ها نمی‌توانند توافق‌نامه‌های امضاشده را باطل کنند». همچنین دو منبع صهیونیست به سی‌ان‌ان گفتند که نتانیاهو قصد داشته بر روند این توافق تأثیر بگذارد و ترامپ را برای گنجاندن شرط عادی‌سازی روابط با تل‌آویو تحت فشار قرار دهد. رژیم صهیونی که خود دارای سلاح هسته‌ای است، همواره با هرگونه ترتیبی که به کشورهای عربی اجازه دست‌یابی به چرخه سوخت و غنی‌سازی بدهد، به شدت مخالفت کرده است. این آشفتگی درون‌سازمانی در واشنگتن نشان داد که تصمیم‌گیری‌های کلان در دولت آمریکا تا چه حد تحت تأثیر حواشی رسانه‌ای و فشارهای لحظه‌ای قرار دارد.